گرامی‌داشت روز جهانی معلم؛ جایگاه والای تعلیم در اندیشه بشری و تبیین منزلت آموزگاران در سنّت قرآنی و روایی
گرامی‌داشت روز جهانی معلم؛ جایگاه والای تعلیم در اندیشه بشری و تبیین منزلت آموزگاران در سنّت قرآنی و روایی
پنجم اکتبر، روز جهانی معلم، فرصتی سالانه برای پاسداشت نقش حیاتی آموزگاران در تربیت نسل‌ها، توسعه اجتماعی و شکل‌گیری جوامع آگاه است.
این مناسبت که از سال ۱۹۹۴ میلادی با ابتکار یونسکو در تقویم بین‌المللی ثبت شد، علاوه بر ارزیابی چالش‌های حرفه معلمی، فرصتی بازآفرین برای بازخوانی منزلت معنوی و اخلاقی مقام آموزگار از منظر آموزه‌های اصیل قرآنی و روایات اهل‌بیت علیهم السلام فراهم می‌آورد.
نام‌گذاری ۵ اکتبر به‌عنوان روز جهانی معلم، یادآور تصویری کلیدی از تعهد جامعه جهانی به ارتقای سطح آموزش و حمایت از مقام کسانی است که دانایی را به نسل‌های آینده منتقل می‌کنند.
در منشورهای بین‌المللی، معلمی نه فقط یک شغل، بلکه رکن بنیادین عدالت اجتماعی، توسعه پایدار و آگاهی عمومی شناخته می‌شود.
با این حال، در فرهنگ و اندیشه اسلامی، مقام معلم ابعادی فراتر از نقش‌های اداری و ساختاری یافته و به‌عنوان استمرار رسالت انبیا و روشنگری معنوی تعریف شده است.
در متون قرآنی، نخستین معلم آفرینش، پروردگار متعال است که انسان را آفرید و به او روش بیان و دانش آموخت؛ چنان‌که در آیات اول تا چهارم سوره الرحمن می‌فرماید: «الرَّحْمَنُ * عَلَّمَ الْقُرْآنَ * خَلَقَ الْإِنْسَانَ * عَلَّمَهُ الْبَيَانَ» (خدای رحمان، قرآن را آموزش داد، انسان را آفرید، و به او بیان آموخت).
همچنین آموزگاران و دانشمندان در مرتبه‌ای والا قرار گرفته‌اند و خدای متعال ارزش آنان را برتر از دیگران دانسته و آیه نهم سوره زمر می‌فرماید: «هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ» (آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند برابرند؟ ).
این آیات نشان می‌دهد که تعلیم و آموزش، نوری است که جوامع را از جهل و تاریکی بازمی‌دارد و کرامت انسانی بر پایه دانش و هدایت شکل می‌گیرد.
در سیره و روایات اهل‌بیت علیهم السلام نیز احترام به معلم و پاسداشت حق آموزگار از تکالیف مؤمنان شمرده شده است.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله در کلامی صریح می‌فرمایند: «إِنَّمَا بُعِثْتُ مُعَلِّماً» (همانا من به‌عنوان معلم مبعوث شده‌ام)؛ سخنی که شأن معلمی را به عالی‌ترین مرتبه معنوی پیوند می‌زند.
در حقوق اسلامی، معلم بر دانش‌آموز حق حیات فکری دارد.
حضرت امام سجاد علیه السلام در «رسالة الحقوق» درباره حق معلم می‌فرمایند: «وَ أَمَّا حَقُّ سَائِسِكَ بِالْعِلْمِ فَالتَّعْظِيمُ لَهُ وَ التَّوْقِيرُ لِمَجْلِسِهِ وَ حُسْنُ الِاسْتِمَاعِ إِلَيْهِ» (اما حق کسی که به تو دانش می‌آموزد، بزرگداشت او، وقار نهادن به مجلس درس او و خوب گوش سپردن به سخنان اوست).
گرامی‌داشت روز جهانی معلم در دنیای امروز، پیوندی میان تعهدات مدرن آموزشی و موازین دیرپای اخلاقی ایجاد می‌کند.
تجلیل واقعی از معلمان تنها به پاسداشت‌های تشریفاتی محدود نمی‌شود، بلکه در فراهم‌کردن معیشت شایسته، حفظ کرامت اجتماعی آنان و فراگیری اخلاق تواضع در برابر مقام دانش تجلی می‌یابد؛ امری که هم مورد تأکید نهادهای بین‌المللی است و هم در معارف اسلامی جایگاهی بنیادین دارد.
