شعلههای سوگ در چهلویک مسجد؛ آیین دیرینه «شمعگردانی» اردبیل در رثای علمدار کربلا
شعلههای سوگ در چهلویک مسجد؛ آیین دیرینه «شمعگردانی» اردبیل در رثای علمدار کربلا
آیین سنتی و مذهبی «شمعگردانی» (شام پایلاماخ) به عنوان یکی از کهنترین رسوم عاشورایی ایران، همزمان با تاسوعای حسینی در شهر تاریخی اردبیل است.
مناسکی هزارساله که در آن عزاداران سیاهپوش با پای پیاده و در قالب دستههای نجواکنان، به نشانه تظلمخواهی و تجدید میثاق با حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام، چهلویک شمع نذری را در چهلویک مسجد و سقاخانه شهر روشن میکنند.
فرهنگ عاشورایی در اردبیل با آیینهای عمیق و پرپیشینهای گره خورده است که «طشتگذاری» و «شمعگردانی» نمادهای اصلی آن به شمار میروند.
با فرا رسیدن بامداد تاسوعا، شهر اردبیل حال و هوایی یکپارچه معنوی و حزنانگیز به خود میگیرد و رسم «شام پایلاماخ» آغازگر رسمی سوگواری این روز بزرگ میشود؛ روزی که در سنت مقتلخوانی و عزاداری شیعیان، به ساحت مقدس علمدار کربلا اختصاص دارد.
در این آیین سنتی، سوگوارانی که لوای حاجت یا نذر دارند، با دستارهایی سیاه بر سر و جامه مشکی بر تن، مسیر مساجد محلههای مختلف را پیش میگیرند.
عزاداران در گروههای کوچک یا به صورت انفرادی، چهلویک شمع را به یاد چهلویک منزلگاه کاروان اسرا یا شهدای کربلا، بر تشتها و جایگاههای مخصوص مساجد برمیافروزند.
در حرکتهای گروهی، یک سرگروه پیشاپیش دسته حرکت کرده و با رجزخوانی و سر دادن نوای جانسوز «آه حسن، وای حسین»، جمعیت را هدایت میکند و فضای کوچهها و بازارهای قدیمی شهر را دگرگون میسازد.
حضور پرشور بانوان عزادار در سقاخانهها و حسینیههای بزرگ، از دیگر ابعاد برجسته این مراسم است.
زنان سوگوار همنوا با مرثیهسرایان، پس از روشن کردن شمعها، پارچههای سبز کوچکی را به نشانه تبرک و دخیل حاجات خود بر پیکر سقاخانهها میبندند.
بسیاری از زائران نیز به پاس اجابت دعای سال گذشته خود، این مسیر طولانی را میان مساجد شهر با پای پیاده طی کرده و با توزیع نذورات، ارادت خود را به خاندان رسالت ابراز میدارند.
این آیین باستانی تا شامگاه تاسوعا ادامه مییابد و تصویری شکوهمند از گره خوردن ایمان، هنر مرثیه و وفاداری به آرمانهای کربلا را در پایتخت حسینیه ایران تجلی میبخشد.
علاوه بر این، با حلول غروب تاسوعا و افروخته شدن آخرین شمعها، فضای مساجد اردبیل آماده میزبانی از مراسم حزنانگیز شام غریبان میشود.
این تجلی باشکوه، میراثی مانا است که پیرغلامان با حفظ اصالت، آن را به نسل جوان منتقل میکنند تا مشعل ارادت به آستان حسینی همواره در این دیار شعلهور بماند.
