تجلی عاشورا در کویر؛ آیین باستانی «نخلگردانی» یزد؛ نماد همدلی، هویت فرهنگی و تشییع نمادین پیکر مطهر حضرت سیدالشهدا علیه السلام
تجلی عاشورا در کویر؛ آیین باستانی «نخلگردانی» یزد؛ نماد همدلی، هویت فرهنگی و تشییع نمادین پیکر مطهر حضرت سیدالشهدا علیه السلام
آیین کهن و باشکوه «نخلگردانی» در استان یزد، فراتر از یک مناسک مذهبی، جلوهای بینظیر از همبستگی اجتماعی، هویت فرهنگی و ارادت عمیق مردم کویر به حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام است که در آن سازهای چوبی و عظیم به عنوان نمادی از تشییع پیکر مطهر امام حسین علیه السلام، بر دوش صدها عزادار سیاهپوش به حرکت درمیآید و تاریخ را در قلب حسینیه ایران زنده میکند.
با فرارسیدن ماه محرم، پهنه جغرافیایی ایران غرق در سوگ واقعه عاشورا میشود و هر منطقه با تکیه بر فرهنگ بومی خود، روایتگر این مصیبت جاودان میگردد.
در این میان، آیین «نخلگردانی» در مناطق کویری بهویژه استان یزد، به دلیل عظمت ساختاری، عمق معنوی و جلب مشارکت بینظیر مردمی، جایگاهی منحصربهفرد دارد و به عنوان میراث معنوی کشور به ثبت رسیده است.
نخل، سازهای چوبی، مشبک و بسیار سنگین است که در باور عامه نمادی از تابوت و تشییع غریبانه پیکر مطهر امام حسین علیه السلام در کربلا به شمار میرود.
از روزهای آغازین محرم، متولیان و پیرغلامان با وسواس و تشریفاتی خاص به سیاهپوش کردن و تزیین نخل میپردازند.
پیکر نخل با پارچههای سیاه و سبز پوشانده میشود و با آینهها، شمشیرها و شالهای رنگارنگ آراسته میگردد که هر یک از این عناصر، نمادی از نور، جهاد و مظلومیت اهلبیت علیهم السلام هستند.
اوج این مراسم در ظهر عاشورا متجلی میشود؛ زمانی که صدها تن از عزاداران با پاهای برهنه زیر پایههای این سازه چند تنی قرار میگیرند.
با طنینانداز شدن نوای «یا حسین» و صدای سنج و طبل، نخل ناگهان از زمین کنده شده و در میان شیون و اشک حاضران، چند مرتبه به دور حسینیه یا میدان به حرکت درمیآید.
یکی از زیباترین ابعاد اجتماعی این آیین، سنت دیرینه تقسیم مسئولیتهاست؛ به گونه ای که حمل هر یک از پایههای نخل به یک خاندان یا طایفه خاص اختصاص دارد و این حق افتخاری نسل به نسل منتقل میشود که خود مظهر انسجام و پیوند اجتماعی است.
نخلگردانی یزد نمادی ماندگار از ملتی است که اندوه کربلا را در قالب یک شاهکار هنری و آیینی، قرنهاست بر دوش خود حمل میکند.
به منظور تحقق این امر، در حاشیه این مراسم معنوی، آداب متبوع دیگری نظیر «چاووشخوانی» برای اعلام آغاز مناسک، «قربانی کردن گوسفند» در پای نخل و توزیع نذورات گسترده میان نیازمندان انجام میشود.
این آئین های جانبی، نخلگردانی را به نمادی از تعاون اجتماعی تبدیل کرده که پیام ثارالله را در اعماق جامعه جاری میسازد.
