پایان عصر درگیری ها و نزاع های منطقه ای و آغاز جنگ کریدورها؛ قفقاز جنوبی به دنبال نظم جدید و بازتعریف مرزهای تجاری

پایان عصر درگیری ها و نزاع های منطقه ای و آغاز جنگ کریدورها؛ قفقاز جنوبی به دنبال نظم جدید و بازتعریف مرزهای تجاری

پایان مناقشات قدیمی در قفقاز جنوبی، این منطقه حساس را وارد مرحله تازه‌ای کرده است.

دورانی که در آن جنگ و انسداد مرزها جای خود را به مسابقه‌ای فشرده میان سه کشور برای باز کردن مسیرهای ترانزیتی داده است و در این میان، جمهوری آذربایجان با اتکا به دستاوردهای نظامی و زیرساخت‌های گسترده خود، رهبری این تغییر نظم منطقه‌ای را بر عهده گرفته است.

پس از تحولات نظامی سال‌های اخیر، معادلات سیاسی و اقتصادی قفقاز جنوبی دستخوش تغییری بنیادین شده است.

جمهوری آذربایجان با تثبیت موقعیت ژئوپلیتیکی خود، برنده اصلی این تحولات بوده و اکنون در حال تبدیل شدن به محور اصلی مواصلاتی میان شرق و غرب است.

باکو با اتکا به درآمدهای نفتی و گازی، ظرفیت صادراتی خود از طریق خطوط لوله ترانس‌آناتولی (TANAP) و ترانس‌آدریاتیک (TAP) را گسترش داده و هم‌زمان با ارتقای ظرفیت خط‌آهن باکو-تفلیس-قارص به ۵ میلیون تن، رشد ۹۰ درصدی ترانزیت بار را به ثبت رسانده است.

این کشور علاوه بر نفوذ اقتصادی، با میزبانی رویدادهای بزرگ بین‌المللی و تعمیق روابط مالی و بانکی با کشورهای آسیای مرکزی و سازمان کشورهای تُرک، پایه‌های اقتدار منطقه‌ای خود را بیش از پیش محکم کرده است.

بر اساس گزارش نشریه «اوراسیا دیلی مانیتور»، به نقل از تحلیل‌های منتشرشده در اندیشکده آمریکایی «بنیاد جیمزتاون»، جمهوری آذربایجان با اتخاذ یک سیاست خارجی دیپلماتیک و پراگماتیک، نفوذ خود را در قبال قدرت‌های بزرگ نیز افزایش داده است.

باکو از سویی منشور همکاری‌های استراتژیک با واشنگتن را به امضا رسانده و از سوی دیگر، روابط خود با مسکو را بر اساس موازنه قدرت و حفظ منافع ملی تنظیم می‌کند.

این شبکه گسترده از پیوندهای بین‌المللی، دست باکو را برای اعمال فشار جهت اتصال مستقیم به نخجوان و دور زدن مسیرهای سنتی باز گذاشته است، به طوری که امروز حذف یا دور زدن آذربایجان در معادلات ترانزیتی منطقه تقریباً غیرممکن به نظر می‌رسد.

در سوی دیگر این معادله، ارمنستان و گرجستان در موضعی انفعالی‌تر تلاش می‌کنند خود را با نظم جدیدی که باکو ترسیم کرده منطبق سازند.

ارمنستان برای خروج از انزوای تاریخی، مجبور به پذیرش شروط آذربایجان از جمله تغییر در قانون اساسی و خرید سوخت از باکو شده و به دنبال بازگشایی مرزها برای تنوع‌بخشی به اقتصاد آسیب‌دیده خود است.

گرجستان نیز که سال‌ها انحصار ترانزیت منطقه را در دست داشت، اکنون با باز شدن مسیرهای مستقیم میان آذربایجان و ارمنستان، موقعیت طلایی خود را در خطر می‌بیند و ناچار شده برای عقب نماندن از باکو، سرمایه‌گذاری‌های سنگینی روی بنادر خود انجام دهد.

به اعتقاد کارشناسان قفقاز جنوبی وارد دورانی شده که در آن جمهوری آذربایجان بازیگر فعال و تعیین‌کننده قواعد بازی است.

آینده منطقه و نحوه بازتعریف مرزهای تجاری اکنون بیش از هر چیز به ابتكارات ترانزیتی باکو و میزان انعطاف‌پذیری سایر بازیگران در برابر این قدرت نوظهور اقتصادی و استراتژیک بستگی دارد.