هشدار درباره خشک شدن تالابهای ایران؛ از کمبود حقابه تا پیامدهای زیستمحیطی، اقتصادی و معیشتی در کشور ثبتکننده کنوانسیون رامسر
هشدار درباره خشک شدن تالابهای ایران؛ از کمبود حقابه تا پیامدهای زیستمحیطی، اقتصادی و معیشتی در کشور ثبتکننده کنوانسیون رامسر
ایران که روزگاری با میزبانی کنوانسیون بینالمللی رامسر از پیشگامان حفاظت از تالابها در جهان بود، اکنون با بحران شدید خشک شدن این پهنههای آبی مواجه شده است.
نرسیدن آب کافی، برداشتهای بیرویه و خشکسالی، موجب کمآبی و خشک شدن بیش از ۷۰ درصد تالابهای کشور شده و زندگی، معیشت و سلامت مردم بومی را با خطر طوفانهای گردوغبار و مشکلات گسترده اقتصادی روبرو کرده است.
در اسناد بالادستی و آییننامههای مدیریت منابع آب ایران، تعیین اولویتهای تخصیص آب همواره یکی از شاخصهای اصلی حکمرانی زیستمحیطی به شمار میرود؛ بر این اساس، تأمین حقابه قانونی تالابها و اکوسیستمهای طبیعی بلافاصله پس از تأمین آب شرب، در رتبه دوم اولویتها جای گرفته است.
با این حال در سالهای گذشته، سدسازیهای متعدد، توسعه بیرویه کشاورزی، حفر چاههای عمیق و مدیریت نادرست منابع آبی در ایران باعث شده تا حقابه قانونی به این پهنههای طبیعی نرسد.
خشکی تالابها علاوه بر نابودی تنوع زیستی و گونههای جانوری، موجب فرسایش شدید خاک، ناپایداری اقلیمی، جابهجایی جمعیت و مشکلات معیشتی فراوانی برای جوامع محلی و کشاورزان ایران شده است.
به گزارش وبسایت «رادیو فردا»، شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ایران، با اشاره به مشکلات تالاب «آققشلاق» اعلام کرده است که حدود ۷۰ درصد تالابهای کشور با کمآبی دستپنجه نرم میکنند.
او هم چنین تأکید کرد که اگرچه بارندگیهای اخیر کمی وضعیت را نسبت به سال قبل بهتر کرده، اما به دلیل محدودیتهای شدید آبی، حقابه قانونی تالابها به طور کامل پرداخت نشده است.
در حال حاضر ایران ۲۷ تالاب ثبتشده در کنوانسیون بینالمللی رامسر و بیش از ۱۴۰ تالاب داخلی دارد که بیشتر آنها در مناطق خشک و نیمهخشک واقع شده و در معرض آسیب شدید قرار دارند.
ارزیابیهای کارشناسی نشان میدهد عواملی مانند گرمایش زمین، حفر چاههای غیرمجاز، تغییر کاربردی اراضی حاشیهای و پرداخت نشدن حقابهها، تالابهای مهمی مثل «هامون»، «جازموریان»، «پریشان» و «هورالعظیم» را تا مرز نابودی برده است.
برای نمونه، خشک شدن تالاب هامون به دلیل قطع ورود آب از کشور همسایه و سدسازیهای بالادست، موجب شده بادهای ۱۲۰ روزه سیستان که زمانی هوای منطقه را خنک میکردند، اکنون به طوفانهای شدید شن و گردوغبار طاقتفرسا تبدیل شوند.
علاوه بر این، در تالاب هورالعظیم نیز فعالیتهای صنعتی و نفتی همراه با کاهش ورود آب رودخانهها، زیستبوم منطقه را به شدت مختل کرده و سلامت ساکنان را به خطر انداخته است.
کارشناسان معتقدند احیای تالابهای ایران نیازمند اصلاح جدی در نحوه مدیریت آب، دیپلماسی فعال منطقهای و توجه واقعی به حفظ محیط زیست و زندگی مردم است تا از تبدیل شدن این سرمایههای ملی به بیابانهای بیحاصل جلوگیری شود.
