حق دسترسی به اطلاعات؛ گامی در جهت شفافیت، عدالت اجتماعی و پاسداشت کرامت انسانی

حق دسترسی به اطلاعات؛ گامی در جهت شفافیت، عدالت اجتماعی و پاسداشت کرامت انسانی

بیست و هشتم سپتامبر روز جهانی دسترسی همگانی به اطلاعات فرصتی ارزشمند برای بررسی نقش آگاهی‌بخشی در ارتقای عدالت، کاهش فساد و توانمندسازی شهروندان در جوامع گوناگون به شمار می‌رود.

بیست و هشتم سپتامبر به عنوان روز جهانی دسترسی همگانی به اطلاعات نام‌گذاری شده است و جامعه بین‌المللی با اختصاص این روز به توسعه آگاهی عمومی، بر این اصل تأکید می‌کند که دسترسی آزادانه و عادلانه به اطلاعات، پایه‌گذار تصمیم‌گیری‌های درست و رشد همه‌جانبه جوامع است.

در همین راستا، سازمان‌های بین‌المللی و رسانه‌های جهان هر ساله به بررسی راهکارهای بهبود جریان آزاد اطلاعات و رفع موانع موجود بر سر راه آگاهی‌بخشی به آحاد مردم می‌پردازند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از سوی بخش ارتباطات و اطلاعات یونسکو، دستیابی همگانی به داده‌های موثق، نه‌تنها زمینه‌ساز ارتقای مسئولیت‌پذیری نهادها در برابر مردم می‌شود، بلکه به‌عنوان ابزاری کلیدی جهت مقابله با فقر علمی و اجتماعی عمل می‌کند.

این نهاد بین‌المللی تصریح کرده است که آگاهی از قوانین، حقوق شهروندی و روندهای اداری، توانمندی افراد را در مواجهه با چالش‌های روزمره به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد و بستری امن برای مشارکت فعال آنان در امور عمومی فراهم می‌سازد.

خبرگزاری‌های مستقل نیز با تاکید بر نقش حیاتی رسانه‌ها در انتقال شفاف اخبار، خاطرنشان کرده‌اند که محروم‌سازی جوامع از اطلاعات درست، زمینه را برای گسترش شایعات، نابرابری اجتماعی و سوءاستفاده‌های گوناگون فراهم می‌کند.

به عقیده کارشناسان مسائل اجتماعی، دسترسی عادلانه به فرصت‌های دانشی، حق اساسی هر انسان برای رشد فکری و مادی است و باید از طریق قوانین دقیق و زیرساخت‌های کارآمد پشتیبانی شود.

از منظر اندیشه اسلامی نیز آگاهی، روشنگری و جریان شفاف حقیقت، بنیاد یک جامعه سالم را تشکیل می‌دهد.

در آموزه‌های قرآن کریم بر دانایی و اجتناب از جهل تأکید فراوان شده است؛ چنان‌که خدای متعال در آیه ۹ سوره زمر می‌فرماید: «قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ» (بگو: آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند برابرند؟).

همچنین امیرالمؤمنین حضرت علی علیه‌السلام در نصایح ارزشمند خود، آگاهی را پایه هر حرکت راستینی عنوان نموده و می‌فرمایند: «مَا مِنْ حَرَكَةٍ إِلَّا وَ أَنْتَ مُحْتَاجٌ فِيهَا إِلَى مَعْرِفَةٍ» (هیچ حرکتی نیست مگر اینکه تو در آن به شناخت و آگاهی نیاز داری).

این اصول هدایت‌گر نشان می‌دهند که حق دانستن و کسب دانش، ریشه در کرامت انسانی داشته و پایه‌گذار عدالت در جامعه اسلامی است.