بازخوانی روز جهانی دموکراسی در پرتو سیره معصومین علیهم السلام؛ از تکریم کرامت انسانی تا الگوی حکمرانی عادلانه و نقدپذیر در عدالت علوی
بازخوانی روز جهانی دموکراسی در پرتو سیره معصومین علیهم السلام؛ از تکریم کرامت انسانی تا الگوی حکمرانی عادلانه و نقدپذیر در عدالت علوی
روز ۱۵ سپتامبر در سراسر جهان به عنوان روز جهانی دموکراسی شناخته میشود.
رویدادی بینالمللی که هدف آن ارزیابی میزان مشارکت مردم در تعیین سرنوشت خود، پاسداری از آزادیهای مشروع و سنجش کرامت انسانی در ساختارهای حکمرانی جوامع مختلف است.
اصل مشارکت مردم در اداره امور حکمرانی و نفی استبداد، از بنیانهای اساسی پایداری جوامع بشری به شمار میرود.
حقوق بشر و نهادهای بینالمللی با نامگذاری ۱۵ سپتامبر به عنوان روز دموکراسی، تلاش میکنند توجه دولتها را به ضرورت پاسخگویی، رعایت حقوق عامه و اجتناب از انحصارگرایی جلب نمایند.
با این حال، نگاهی جامع به تاریخ حکمرانی نشان میدهد که عالیترین مفاهیم مشارکت عمومی و آزادیهای مشروع، قرنها پیش از نظریات نوین غربی، در اندیشه اسلامی به درخشندگی متجلی شده است.
تحولات سیاسی و اجتماعی سالهای اخیر در جهان اسلام نشان میدهد که مطالبات مردمی برای کرامت، عدالت اجتماعی و نفی استبداد، همچنان در صدر خواستههای جوامع اسلامی قرار دارد.
ناظران بینالمللی بر این باورند که الگوبرداری از ساختارهای وارداتی بدون توجه به ریشههای معرفتی و دینی، نتوانسته است رضایت عمومی را در برخی جوامع فراهم سازد، در حالی که آموزههای اصیل اسلامی فارغ از تشریفات ظاهری، بر ماهیت واقعی عدالت متمرکز است.
قرآن کریم با صراحت امر به مشورت در اداره امور نموده و میفرماید: «وَأَمْرُهُمْ شُورَىٰ بَيْنَهُمْ»، «و در کارهای خویش با یکدیگر به مشورت مینشینند.»
این سنت الهی در سیره عملی پیامبر خدا صلیالله علیه و آله در دوران حکومت ده ساله در مدینه به عینیترین شکل ممکن تحقق یافت.
حکومتی پایه ریزیشده بر مدار قانونگرایی، کرامت انسانی و مشارکت تمام قشرها که شالوده جامعهای برادرانه را پیریزی کرد.
اوج حکمرانی عادلانه و نقدپذیر را میتوان در دوره پنج ساله حکومت حضرت امیرالمؤمنین حضرت علی علیهالسلام به تماشا نشست.
آن مظهر عدالت خاکساری در برابر مردم و نفی حاکمیت ستمگرانه را به عنوان اصل اول مدنیت مطرح ساخته و خطاب به مردم فرمودند: «فَلَا تُکَلِّمُونِی بِمَا تُکَلَّمُ بِهِ الْجَبَابِرَهُ» (با من آن گونه که با زمامداران ستمگر سخن گفته میشود، سخن نگویید).
همچنین آن حضرت در عهدنامه تاریخی خود به مالک اشتر، منشور جاویدانی از حقوق شهروندی را ارائه فرموده و دستور دادند که درهای دارالخلافه به روی توده مردم باز باشد تا بدون هراس، مطالبات خود را بیان کنند.
این سیره درخشان نشان میدهد که دموکراسی حقیقی و حفظ کرامت انسان، نه یک مفهوم وارداتی، بلکه جوهره اصلی نظام سیاسی اسلام است.
