۱۳ اکتبر؛ روز جهانی کاهش اثرات بلایای طبیعی؛ ضرورت ارتقای ایمنی و آمادگی جوامع با تکیه بر مدیریت بحران نوین
۱۳ اکتبر؛ روز جهانی کاهش اثرات بلایای طبیعی؛ ضرورت ارتقای ایمنی و آمادگی جوامع با تکیه بر مدیریت بحران نوین
۱۳ اکتبر به عنوان «روز جهانی کاهش اثرات بلایای طبیعی» فرصتی ارزشمند برای بازخوانی راهکارهای پیشگیری، ارتقای آمادگی و مدیریت هوشمندانه مخاطرات زیست‌محیطی همچون زلزله، سیل، طوفان و خشکسالی است.
این روز که از سوی سازمان ملل متحد نام‌گذاری شده، بر اهمیت آموزش عمومی و مسئولیت‌پذیری در جوامع انسانی تأکید دارد.
امری که آموزه‌های اصیل قرآنی و روایات معصومین علیهم‌السلام نیز سده‌ها پیش بر پیشگیری، آینده‌نگری و حراست از مواهب الهی تأکید ورزیده‌اند.
افزایش روزافزون مخاطرات طبیعی و تغییرات اقلیمی، جوامع بشری را با چالش‌های بی‌سابقه‌ای در عرصه ایمنی و مدیریت بحران مواجه ساخته است.
نام‌گذاری ۱۳ اکتبر تحت عنوان «روز جهانی کاهش اثرات بلایای طبیعی» گامی جهانی در راستای جلب توجه دولت‌ها و ملت‌ها به اهمیت برنامه‌ریزی جامع، آموزش عمومی و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته جهت کاهش آسیب‌پذیری انسان‌هاست.
بلایای طبیعی از قبیل سیلاب‌های سهمگین، زمین‌لرزه‌ها، خشکسالی‌های پیاپی و طوفان‌های ویرانگر، نه‌تنها جان میلیون‌ها انسان را به خطر می‌اندازند، بلکه با تخریب زیرساخت‌های اقتصادی و زیست‌محیطی، مسیر توسعه پایدار جوامع را مسدود می‌سازند.
از این رو، ساخت‌وسازهای استاندارد، هشدار به‌موقع، و مدیریت اصولی منابع آب و خاک از الزامات حیات شهری و روستایی معاصر به شمار می‌روند.
در کنار سازوکارهای نوین بین‌المللی، فرهنگ دینی و اسلامی ما سرشار از آموزه‌های انسان‌ساز و کاربردی در مواجهه با خطرات و حفظ تعادل در طبیعت است.
قرآن کریم انسان را به تدبر در سنت‌های الهی و پرهیز از فساد و تخریب در زمین دعوت می‌کند؛ از جمله در آیه 41 سوره روم می‌فرماید: «ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ»؛ »در خشکی و دریا به سبب اعمال زشتی که مردم به دست خود مرتکب شدند، فساد و تباهی نمودار شده است تا [خدا کیفر] برخی از آنچه را انجام داده اند به آنان بچشاند، باشد که [از گناه و طغیان] برگردند.»
این آیه شریفه آشکارا نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از ناهنجاری‌ها و مصائب محیط زیستی حاصل رفتار ناآگاهانه یا زیاده‌خواهی انسان‌هاست.
بنابر آموزه‌های قرآنی، پیشگیری، تدبیر و رعایت حریم قوانین طبیعت، گام اول در امان ماندن از بلایا محسوب می‌شود.
همچنین در روایات سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، آینده‌نگری و امدادرسانی به آسیب‌دیدگان از برجسته‌ترین فضائل اخلاقی شمرده شده است.
پیامبر خدا صلی الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم‌السلام همواره بر پرهیز از بی‌احتیاطی و ضرورت استوارسازی کارها (اتقان فی العمل) تأکید داشته‌اند.
امری که دقیقاً منطبق بر رعایت اصول مهندسی و ایمنی در برابر بلایای طبیعی است.
علاوه بر این، روایات متعددی بر احسان، همبستگی اجتماعی و یاری‌رسانی سریع به هم‌نوعان در هنگام وقوع حوادث ناگوار سفارش کرده‌اند.
از این منظر، کاهش اثرات بلایای طبیعی نه‌تنها یک مسئولیت فنی و مدیریتی، بلکه تکلیفی اخلاقی و دینی در جهت حفظ حیات و کرامت انسانی است.
