نقش تاریخی و ماندگار مرجعیت شیعه در شکل‌گیری ثورة العشرین؛ از فتوای حماسی میرزای شیرازی دوم تا پایه‌گذاری نخستین حکومت ملی
نقش تاریخی و ماندگار مرجعیت شیعه در شکل‌گیری ثورة العشرین؛ از فتوای حماسی میرزای شیرازی دوم تا پایه‌گذاری نخستین حکومت ملی
۲۰ ربیع‌الثانی سال 1337 هجری قمری سالروز آغاز قیام تاریخی «ثورة العشرین» در سال ۱۹۲۰ میلادی است.
رویدادی که با فتوای آیت‌الله العظمی میرزا محمدتقی شیرازی، مردم و عشایر عراق را علیه حضور و اشغالگری انگلستان متحد ساخت و مسیر سیاسی این کشور را تغییر داد.
با شعله‌ور شدن آتش جنگ جهانی اول، قوا و نیروهای متجاوز بریتانیا از سمت خلیج فارس به قلمرو عراق ــ که در آن زمان بخشی از امپراتوری عثمانی به شمار می‌رفت ــ حمله بردند.
در آن مقطع تاریخی، مردم و عشایر عراق با وجود دلخوری‌های فراوان از حکومت عثمانی، با تکیه بر هدایت مراجع عالی‌قدر شیعه آیت‌الله العظمی میرزا محمدتقی شیرازی و برای دفاع از خاک و کیان اسلامی، در برابر تجاوز نیروهای بیگانه صف‌آرایی کردند.
شخصیت‌های برجسته‌ای همچون مرحوم آیت‌الله العظمی سید محسن حکیم خود مستقیماً به جبهه‌های نبرد شتافتند و فقهای والامقامی مانند آیت الله العظمی میرزا محمدتقی شیرازی در سامرا، حکم جهاد و وجوب دفاع در برابر اشغالگران انگلیسی را صادر کردند.
پس از پایان جنگ و اشغال کامل خاک عراق توسط انگلستان، مقام های استعماری لندن به منظور مشروعیت‌بخشی به حضور دائمی خود، سناریوی برگزاری یک همه‌پرسی نمایشی را طراحی کردند.
با این حال، مرجعیت بیدار شیعه با هوشمندی کامل پشت پرده این حیله را خواند.
آیت الله العظمی میرزا محمد تقی شیرازی در اقدامی شجاعانه با صدور فتوایی تاریخی اعلام داشت: «هیچ‌کس جز مسلمانان حق ندارد بر مسلمانان حکومت کند.»
اگرچه نمایندگان اقشار مختلف خواهان تشکیل حکومتی عربی و مستقل با مجلس قانون‌گذاری در بغداد بودند، اما مقام های بریتانیایی بدون توجه به خواست واقعی مردم، تنها آرای موافقان خود را ثبت کردند.
این رفتارهای مغرضانه و تحقیرآمیز، سرانجام در تابستان سال ۱۹۲۰ میلادی آتش خشم ملت را افروخت و منجر به شکل‌گیری قیام سراسری «ثورة العشرین» شد.
انقلاب ۱۹۲۰ که با هدف اخراج اشغالگران و برپایی حکومتی مستقل حدود یک‌سوم عراق را فراگرفت، تحت رهبری بی‌بدیل علماء و روحانیون هدایت می‌شد.
آیت الله العظمی میرزا محمد تقی شیرازی با تأسیس مجلس انقلاب در شهر مقدس کربلا، نخستین حکومت اسلامی معاصر را پایه‌گذاری کرد.
آیت الله العظمی میرزا محمد تقی شیرازی پس از صدور فتوای کوبنده برای رهبری انقلاب عراق مجلسی تأسیس کرد تا هم با آنها رایزنی کند و هم به واسطه ی آنها اوامر خود را به مجاهدان برساند.
در این مجلس برخی از علمای اعلام و نام آور حضور داشتند، از آن جمله:
1. شیخ محمد رضا شیرازی، فرزند ارشد میرزا محمد تقی شیرازی قدس سره؛
2. سید هبة الدین شهرستانی؛
3. میرزا احمد خراسانی، فرزند محقق و اصولی بزرگ، مرحوم آخوند خراسانی؛
4. سید ابوالقاسم کاشانی؛
5. شیخ مهدی خالصی
با این حال، نابرابری در تسلیحات نظامی، بهره‌گیری انگلستان از نیروی هوایی و گسیل نیروهای کمکی فراوان، موجب شد تا این قیام پس از سه ماه نبرد نابرابر و تقدیم بیش از ۹ هزار شهید به ظاهر سرکوب شود؛ هرچند خسارات سنگین مالی و جانی، انگلستان را مجبور به عقب‌نشینی از حکمرانی مستقیم کرد.
در پی این نبردها، دولت انگلستان ناچار شد در سال ۱۹۲۱ میلادی حکومتی ظاهراً ملی به رهبری فیصل (معروف به ملک فیصل اول) برپا کند؛ حکومتی که مجدداً با مخالفت شدید شیعیان روبه‌رو شد، زیرا هم بدون اراده مردم منصوب شده بود و هم ساختار مدیریتی آن کاملاً تبعیض‌آمیز بود.
با این حال، قیام ۱۹۲۰ به رهبری مرجعیت شیعه آیت الله العظمی میرزا محمد تقی شیرازی اثبات کرد که مقاومت مردمی توانایی شکست دادن پیچیده‌ترین پروژه‌های استعماری را داراست و بنیان‌گذار واقعی استقلال و هویت ملی در تاریخ معاصر عراق بوده است.
