ثبت میراثی فراملی در یونسکو؛ نقش نان سنتی لواش در پیوند فرهنگی جوامع قفقاز، آناتولی و آسیای مرکزی و نقش تاریخی زنان در حفظ دانش نانوایی
ثبت میراثی فراملی در یونسکو؛ نقش نان سنتی لواش در پیوند فرهنگی جوامع قفقاز، آناتولی و آسیای مرکزی و نقش تاریخی زنان در حفظ دانش نانوایی
نوشتاری تحلیلی درباره تاریخچه و ارزش زیستی نان لواش نشان می‌دهد که این نان سنتی، فراتر از یک خوراک روزمره، نمادی روشن از پیوند میان مهارت‌های خانگی، زندگی اجتماعی و سازگاری با الگوی معیشتی جوامع سنتی است.
میراثی ناملموس که به دلیل قابلیت نگهداری طولانی و کارکردهای آیینی، فرهنگ پخت و تقسیم آن به‌طور مشترک میان چندین کشور به ثبت جهانی رسیده است.
لواش به عنوان یکی از نازک‌ترین و قدمت‌دارترین نان‌های حوزه فلات ایران، قفقاز و آسیای مرکزی، نمونه‌ای شاخص از فناوری سنتی صیانت از غذا به شمار می‌رود.
ویژگی‌هایی همچون وزن سبک، امکان خشک کردن، نگهداری طولانی‌مدت برای چند ماه و قابلیت نرم‌سازی مجدد با آب، این نان را به همراهی ایده‌آل برای سبک زندگی کوچ‌نشینی، سفرهای طولانی و حتی تامین آذوقه در لشکرکشی‌های تاریخی بدل ساخته بود.
بر اساس مقاله تحلیلی منتشرشده در وب‌سایت خبری-تحلیلی «ایندیپندنت عربی» (Independent Arabia)، همین اهمیت تاریخی و کارکرد گسترده بین‌فرهنگی سبب شد تا در سال ۲۰۱۶، پرونده «فرهنگ پخت و تقسیم نان تخت» به صورت مشترک از سوی کشورهای ایران، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، ترکیه، قزاقستان و قرقیزستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس سازمان یونسکو به ثبت برسد.
اقدامی که بر ریشه‌های عمیق و مشترک فرهنگی میان ملت‌های منطقه تأکید دارد. اگرچه ابزار پخت (مانند ساج جابه‌جاپذیر برای کوچ‌نشینان و تنور ثابت روستایی) و اسامی محلی آن متغیر بوده، اما جوهره دانش فنی آن در سرا سراسر این جغرافیا یکسان حفظ شده است.
بخش مهمی از این دانش و مهارت تاریخی، در اختیار زنان بوده و از طریق مشارکت، مشاهده و همکاری روزمره خانوادگی و همسایگی از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است.
فرایند پخت نان با ایجاد فرصتی برای کار جمعی، همبستگی اجتماعی و انتقال شفاهی مهارت‌ها را تقویت می‌کرد. با این حال، با تجاری و صنعتی شدن نانوایی‌ها و انتقال پخت نان به فضاهای رسمی بازار، این حرفه به تدریج جنبه زنانه خود را از دست داد و به شغلی عمدتاً مردانه در جوامع شهری تبدیل شد.
تحلیلگران حوزه فرهنگ و خوراک تأکید می‌کنند که لواش علاوه بر نقش معیشتی، حضوری پررنگ در آیین‌های زیستی جامعه از جمله مراسم ازدواج و سوگواری داشته است.
حضور این نان در سفره‌های روزمره و مناسک جمعی، آن را به یکی از عناصر اصلی هویت فرهنگی و شاخصی ارزشمند برای معرفی تاریخ آشپزی سنتی منطقه در عرصه جهانی بدل ساخته است.
