تحلیل فقهی و روایی جایگاه زیارت اربعین؛ چرا تقلیل این آئین عظیم به یک «مستحب عادی» مغالطه و با مبانی معارف تشیع ناسازگار است؟
تحلیل فقهی و روایی جایگاه زیارت اربعین؛ چرا تقلیل این آئین عظیم به یک «مستحب عادی» مغالطه و با مبانی معارف تشیع ناسازگار است؟
نگاهی دقیق به مبانی فقهی و روایی نشان میدهد که تقلیل زیارت اربعین به یک «مستحب عادی» ناشی از مغالطه در فهم اصطلاحات فقهی است؛ چراکه آیین عظیم مشایه و زیارت اربعین، از مؤکدترین شعائر الهی و شاخصترین هویت ایمانی مکتب اهلبیت علیهمالسلام به شمار میرود.
در فقه امامیه، احکام پنجگانه صرفاً میزان الزام عمل را مشخص میکنند و هرگز نشاندهنده رتبه ارزشی، آثار اعتقادی و عظمت حقیقی یک عمل عبادی نیستند.
از اینرو، اگرچه زیارت اربعین در اصطلاحات فقهی تحت عنوان «مستحب» جای میگیرد، اما استحباب هرگز به معنای کماهمیت بودن آن نیست؛ چراکه ارزش اعمال بر پایه مجموع ادله شرعی، آثار اجتماعی و عناوین مترتب بر آنها سنجیده میشود.
بر اساس آموزههای دینی و مباحث مطرحشده توسط برخی از فقها و اندیشمندان شیعه، برخی از بزرگان فقه امامیه با استناد به روایات متعدد حتی قائل به ظهور در وجوب زیارت امام حسین علیهالسلام شده و فقیهانی همچون «شیخ حر عاملی»، «صاحب وسائل الشیعة» احتمال «وجوب کفایی» آن را مطرح کردهاند.
این مسئله نشان میدهد که عظمت زیارت حضرت سیدالشهدا علیهالسلام در نگاه فقها فراتر از یک عمل عبادی ساده و فردی است.
در منطق اهلبیت علیهمالسلام نیز این زیارت با تعابیری کمنظیر مورد تأکید قرار گرفته است؛ چنانکه امام صادق علیهالسلام در روایتی صریح در کتاب «کامل الزیارات» میفرمایند: «لَا تَدَعْ زِيَارَةَ الْحُسَيْنِ علیه السلام» (زیارت حسین علیه السلام را ترک مکن) و ترک آن را مایه محرومیت از خیر فراوان دانستهاند.
حضرت امام حسن عسکری علیهالسلام در روایتی که در کتاب «تهذیب الأحکام» نقل شده، «زِيَارَةُ الْأَرْبَعِينَ» را در کنار برجستهترین شعائر، از علائم و نشانههای پنجگانه مؤمن معرفی فرمودهاند.
این تعبیر والای معصوم علیه السلام، تنها توصیه به یک مستحب نیست، بلکه معرفی یک هویت ایمانی و عهد با امام معصوم علیه السلام است.
همچنین آیه شریفه (سوره حج، آیه ۳۲) «وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ»، «و هر کس شعائر الهی (نشانههای دین خدا) را بزرگ دارد، بیگمان این کار از تقوای دلهاست.» بر این تأکید میافزاید که این اجتماع عظیم عبادی، تجلی تعظیم شعائر الهی و مظهر مودت اهلبیت علیهمالسلام است.
زیارت اربعین نماد هویت تاریخی تشیع و مظهر همدلی و انسجام پیروان اهل بیت علیهم السلام است.
از صاحبان تریبون و پاسخدهندگان به مسائل دینی انتظار میرود با فهمی عمیق و روشمند از معارف تشیع، از تقلیل دادن جایگاه این رویداد نورانی پرهیز کنند؛ چراکه سخن گفتن بدون پشتوانه علمی دقیق میتواند جامعه را از درک برکات این امانت الهی محروم سازد.
