نقش تاریخی دریانوردان و بازرگانان شیرازی در شکلگیری تمدن سواحیلی و گسترش اسلام در شرق آفریقا؛ بازخوانی شواهد باستانشناختی و میراث فرهنگی اقیانوس هند
نقش تاریخی دریانوردان و بازرگانان شیرازی در شکلگیری تمدن سواحیلی و گسترش اسلام در شرق آفریقا؛ بازخوانی شواهد باستانشناختی و میراث فرهنگی اقیانوس هند
بررسیهای تاریخی و باستانشناختی در حوزه اقیانوس هند نشان میدهد که سواحل شرقی آفریقا و بنادر خلیج فارس طی قرون متمادی، بستری پویا برای تبادلات فرهنگی، تجاری و دینی بودهاند.
در این میان، حضور مهاجران و بازرگانان موسوم به «شیرازیها» و نقش آنان در شکلگیری تمدن چندفرهنگی سواحیلی و گسترش معارف اسلامی، به عنوان یکی از برجستهترین فصلهای تاریخ دریانوردی در منطقه شناخته میشود.
تحقیقات تاریخی نشان میدهد اقیانوس هند نه یک مانع جغرافیایی، بلکه پلی ارتباطی برای انتقال انسانها، فرهنگها و اندیشههای اسلامی بوده است.
بادهای موسمی امکان سفرهای منظم دریایی را برای دریانوردان فراهم میساخت تا با ماندگاری در بنادر ساحلی، تشکیل خانواده و تعامل با جوامع بومی، پیوندهای عمیقی را میان دو سوی این پهنه آبی ایجاد کنند.
در این میان، روایتهای تاریخی از مهاجرت خاندانهای شیرازی به مناطقی چون کیلوا، زنگبار و موگادیشو، زمینهساز فرآیندی طولانیمدت از همزیستی مسالمتآمیز و توسعه شهری شد.
به گزارش خبرگزاری «ایسنا»، پژوهشهای جامع پروفسور عبدالشریف، مورخ و برجستهترین مستندساز میراث سواحیلی در زنگبار، اثبات میکند که تأثیرات فرهنگی شیرازیها در شرق آفریقا تنها یک اسطوره یا روایت شفاهی نیست، بلکه متکی بر شواهد مادی چشمگیری است.
کشف کتیبههای کوفی با قدمت بیش از ۹ سده در مساجد تاریخی نظیر کیزیمکازی، ضرب سکههای قدیمی با نامهای ایرانی در جزیره پمبا، یافت شدن سفالهای لعابدار و وجود بیش از ۳۰۰ واژه با ریشه فارسی در زبان سواحیلی، از ابعاد ملموس این حضور تاریخی به شمار میروند.
بر اساس این گزارش، حضور نخستین گروههای مهاجر ایرانی که به ویژه در دوره رونق حوزههای علمی و تمدنی جنوب رخ داد، تأثیر بهسزایی در آشنایی مردم منطقه با آموزههای اسلامی و سنتی داشته است.
این تعامل مذهبی و فرهنگی باعث شد تا الگویی از زیست مسالمتآمیز و هویت اسلامی-سواحیلی شکل گیرد که آثار آن هنوز در آیینهای سنتی مانند جشن سال نو (نوروز یا نایروزی) در زنگبار قابل مشاهده است.
علاوه بر این، سبک معماری مساجد، نحوه ساخت خانههای چندطبقه سنگی و حتی سنتهای نوحهخوانی و آیینهای مذهبی باقیمانده در شهر سنگی زنگبار، گواهی روشن بر عمق این پیوندهای اجتماعی و دینی میان مردم دو منطقه است.
پاسداشت این میراث مشترک و بازخوانی علمِ دریانوردی و تجارت منصفانه، یادآور روزگاری است که مسلمانان با تکیه بر اخلاق، معارف دینی و تعامل شایسته، فرهنگ اسلامی را در دوردستترین نقاط جهان گسترش دادند.
