هشدار کارشناسان نسبت به تعمیق بحران جمعیت در ایران؛ سونامی خاموش تجرد قطعی و تغییر ساختار خانواده ایرانی تحت تأثیر فشارهای اقتصادی و گسست نسلی
هشدار کارشناسان نسبت به تعمیق بحران جمعیت در ایران؛ سونامی خاموش تجرد قطعی و تغییر ساختار خانواده ایرانی تحت تأثیر فشارهای اقتصادی و گسست نسلی
تغییرات عمیق در الگوی تشکیل خانواده و شتاب گرفتن روند تجرد قطعی، جامعه ایران را با یکی از جدیترین چالشهای جمعیتی و اجتماعی دهههای اخیر مواجه کرده است.
بر اساس آمارهای منتشرشده در سال ۱۴۰۵، شمار مجردان در سن ازدواج از ۱۷ میلیون نفر فراتر رفته که حدود ۱۲ میلیون و هشتصد هزار نفر از آنان زیر ۴۵ سال سن دارند.
گزارشهای رسمی حکایت از آن دارد که نرخ تجرد قطعی—یعنی عبور از ۵۰ سالگی بدون تجربه حتی یک بار ازدواج—در میان زنان به حدود ۱۴ درصد و در میان مردان به ۴.۵ درصد رسیده که نسبت به دهه ۱۳۶۰ جهشی نزدیک به هفت برابری را نشان میدهد.
سایه سنگین بحرانهای اقتصادی و تحولات عمیق سبک زندگی، تشکیل خانواده را برای میلیونها جوان ایرانی به رؤیایی دستنیافتنی تبدیل کرده است.
وضعیتی که دیگر یک تعویق موقت نیست، بلکه به یک «انتخاب اجباری» برای گذر از مرزهای سنین متعارف ازدواج بدل شده است.
جهش بیسابقه آمار مجردان قطعی و خالی شدن خانه از شور زندگی مشترک، زنگ خطری جدی را برای ساختار اجتماعی و جمعیتی ایران به صدا درآورده است.
بررسی ابعاد و هزینههای آغاز زندگی مشترک نشان میدهد که تأمین حداقلهای تشکیل خانواده به بیش از ۴۰۰ میلیون تا نیم میلیارد تومان رسیده است، در حالی که تورم فزاینده، بحران مسکن، رشد اجارهبها و نرخ بیکاری بالا توان برنامهریزی بلندمدت را از جوانان سلب کرده است.
بر اساس گزارش پایگاه خبری تحلیلی سهامنیوز، فقر مالی به یکی از عوامل اصلی طلاق در سالهای نخست زندگی تبدیل شده و رشد تجرد قطعی عملاً به سونامی خاموشی در ساختار جمعیتی کشور بدل گشته است.
از سوی دیگر، تحلیلی از روزنامه ایندیپندنت فارسی به قلم داریوش معمار نشان میدهد که افزایش تجرد در ایران را دیگر نمیتوان صرفاً یک تعویق موقت در تشکیل خانواده دانست، بلکه پدیدهای است که به یک «انتخاب اجباری» تبدیل شده است.
این رسانه با اشاره به دادههای وزارت ورزش و جوانان مبنی بر وجود بیش از ۱۸ میلیون فرد هرگز ازدواجنکرده در کشور، تأکید میکند که همزمانی افت شدید ازدواج با سقوط نرخ موالید—از جمله افت بیش از ۸ درصدی تولد فرزند اول در سال ۱۴۰۴—جامعه ایران را با سرعت به سمت سالمندی تنها و بحرانهای عمیق تأمین اجتماعی هدایت میکند.
در همین زمینه، گزارشی از خبرگزاری ایرنا به نقل از امانالله باطنی، پژوهشگر اجتماعی، حاکی از آن است که پدیده تجرد قطعی حاصل کژکارکرد نهادهای اقتصادی، فشارهای حاکمیتی و تغییرات عمیق فرهنگی میان نسلهاست.
به گفته این کارشناس در گفتگو با ایرنا، علاوه بر موانع اقتصادی، تغییر معنای تعاملات اجتماعی، شکاف نسلی و حتی رفتارهای حامیانه بیش از حد برخی والدین، سبب شده تا مسئولیتپذیری در قالب ازدواج رسمی جایگاه قبلی خود را از دست بدهد.
در چنین فضایی، فقدان برنامهریزی همهجانبه حاکمیتی برای پشتیبانی از تسهیلات واقعبینانه مسکن و اشتغال جوانان، در کنار بیتوجهی به چالشهای روانی و عاطفی مجردان، این خطرات اجتماعی را تعمیق کرده و سلامت عمومی جامعه را در معرض آسیبی جدی قرار خواهد داد.
