محرم در دل مه و کوهستان؛ طنین سوگ حسینی و احیای سنت هشتصد ساله مردمان ماسوله
محرم در دل مه و کوهستان؛ طنین سوگ حسینی و احیای سنت هشتصد ساله مردمان ماسوله
با فرا رسیدن روزهای ششم و هفتم ماه محرم، آیین کهن و هشتصد ساله «علمبندان» در شهر تاریخی ماسوله آغاز شده است.
این سنت مذهبی منحصربهفرد که در فهرست آثار ناملموس ملی ایران نیز به ثبت رسیده، با ساختار ویژه و عمودی نشانهای تعزیت خود که متناسب با معماری پلکانی این خطه طراحی شده است، هر ساله در کنار ابعاد عمیق معنوی، به عنوان یکی از شاخصترین جلوههای گردشگری مذهبی در دل کوهستانهای گیلان، میزبان خیل عظیمی از سوگواران و پژوهشگران فرهنگ عامه میشود.
با فرا رسیدن ماه محرم، فضای کوهستانی و مهآلود شهر پلکانی ماسوله با طنین آرام نوحهخوانی و گامهای سوگواران دگرگون شده است.
خانه به خانه و کوچه به کوچه، پارچههای سیاه بر دیوارها آویخته میشود تا حزن کاروان کربلا در پهنه طبیعت گیلان بازتاب یابد.
از ساعات اولیه روز، ریشسفیدان، معتمدان و خادمان چهار محله تاریخی این دیار، قطعات و اجزای سنتی علمها را با نظمی دیرینه بر دوش گرفته و از میان مه غلیظ به بقعه متبرکه عون بن محمد بن علی علیه السلام یکی از امامزادگان منسوب به خاندان اهلبیت علیهم السلام منتقل میکنند تا مناسک غبارروبی و آمادهسازی آغاز شود.
با طنینانداز شدن صدای سینهزنی در صحن بقعه متبرکه، پارچههای سبز رنگ، نمادهای عاشورایی و نشانهای ارادت به حضرت سیدالشهدا علیه السلام توسط پیرغلامان بر پیکره این علمها بسته میشود.
مداحان با اشعار تالشی و گیلکی، غمی جانسوز را به تصویر میکشند که دل هر رهگذری را میلرزاند.
آنچه این آیین کهن را از سایر رسوم مشابه در سراسر کشور متمایز میکند، طراحی عمودی و خاص علمها در ماسوله است.
این ساختار مهندسیشده و سنتی علم، پیوندی عمیق با معماری پلکانی، کوچههای سنگفرششده و باریک و شرایط خاص عبور و مرور بر روی بام خانهها دارد تا این علمها در شیب تند کوهستان به راحتی حمل شوند.
پس از پایان مناسک بستن، دستههای عزاداری هر محله بر اساس اولویتهای تاریخی، علم محله خود را در میان صلوات و مرثیهخوانی حاضرین بر دوش گرفته و به سوی مساجد چهارگانه شهر هدایت میکنند تا تا پایان دهه نخست محرم به عنوان نشانه سوگواری برافراشته بمانند.
در همین حین، زنان با اسفندود کردن و گلابپاشی بر سر عزادارانی که علم را حمل میکنند، ارادت خود را به اهلبیت علیهم السلام ابراز میدارند.
در پایان این مراسم باشکوه، سفرههای پهناور نذری در اقصی نقاط شهر گسترده شده و از زائرانی که از شهرهای مختلف راهی این خطه شدهاند پذیرایی میشود تا این آیین، استواری ایمان و اصالت تاریخی مردمان گیلان را بار دیگر جلوهگر سازد.
