تجلی غنای فرهنگی و اصالت مذهبی در قم؛ بازخوانی آیینهای کهن و سنتهای اقوام در سوگواریهای عاشورایی
تجلی غنای فرهنگی و اصالت مذهبی در قم؛ بازخوانی آیینهای کهن و سنتهای اقوام در سوگواریهای عاشورایی
شهر مقدس قم به عنوان قلب مذهبی ایران، هر ساله با فرا رسیدن ماه محرم به تجلیگاهی از اصالت دینی و تنوع فرهنگی تبدیل میشود.
این دیار مذهبی با اتکا به پیشینه تاریخی خود، آیینهای کهنی همچون چاووشیخوانی، تعزیه، مشعلگردانی و طوقکشی را در کنار تکایای باستانی با شکوه فراوان بازآفرینی میکند تا میراث معنوی تشیع را زنده نگه دارد.
با فرا رسیدن ایام حزن و اندوه حسینی، چهره شهر قم با پرچمهای سیاه، طنین حزین طبلها و عطر اسپند دگرگون میشود.
بر اساس گزارش خبرگزاری «میراث آریا»، وجود بارگاه نورانی حضرت معصومه سلام الله علیها، مسجد مقدس جمکران و بیش از ۴۴۰ امامزاده، این شهر را به قطب بیبدیل فرهنگ عاشورایی تبدیل کرده است.
در این میان، تکایای تاریخی قم مانند تکیه «میدان میر» با قدمتی از عهد اشعریها، تکیه «سنگ سیاه» متعلق به دوره صفویه و تکایای «حاج سید حسن» و «عشقعلی» با سابقه ۲۵۰ ساله، به عنوان پایگاههای معنوی، اصالت عزاداری این خطه را به نمایش میگذارند.
مکانهایی که در گذشتههای دور، حتی به شکل پنهانی در خانههای قدیمی تجار بازار، چراغ عزا را روشن نگاه میداشتند.
قم همچنین به دلیل بافت جمعیتی خود، مهد همزیستی آیینی اقوام مختلف است.
آذریزبانان در منطقه نیروگاه با مداحیهای پرشور ترکی، مهاجران افغانستانی در شهر قائم با رسوم سنتی خود و نجفیها و کربلاییهای مقیم قم با برپایی دسته سنتی «مشق شمشیر» و مراسم «مشعلگردانی» در اطراف حرم مطهر، جلوهای پویا از اتحاد جهان تشیع را خلق میکنند.
علاوه بر این، حرکت کاروانهای چاووشیخوانی «سفینةالنجاة» پیش از آغاز محرم، اجرای تعزیههای حماسی و اخلاقی برای تزکیه نفس، سنت گلمالی با تربت پاک کربلا و توزیع نذورات باسابقه همچون «شامیپزان»، از دیگر رسوم زنده این شهر است.
در سپیده دم روز عاشورا، صدای طبلزنی برای برافراشتن دستهها بلند میشود و عزاداران با پاشیدن کاه، گلاب و خاکستر بر سر، اوج ارادت خود را به خاندان رسالت علیهم السلام ابراز میدارند.
این جلوههای بینظیر، پیوندی ناگسستنی میان هنر، تاریخ و باورهای عمیق مردم قم ایجاد کرده است.
رسومی که نه تنها هویت ملی را تقویت میکنند، بلکه سالانه زائران و پژوهشگران فراوانی را از سراسر جهان اسلام به این کانون معنوی میکشانند. در نهایت، سوگواریهای عاشورایی در قم، تابلویی زنده از پایداری عقیده، رواداری فرهنگی و پیوند نسلهاست که غبار زمان هرگز از درخشش آن نمیکاهد.
