سقاخانههای ایران؛ تجلیگاه پیوند معماری اصیل، آیینهای عاشورایی و فرهنگ نیکوکاری
سقاخانههای ایران؛ تجلیگاه پیوند معماری اصیل، آیینهای عاشورایی و فرهنگ نیکوکاری
سقاخانههای تاریخی در سراسر ایران، به عنوان نمادهای ملموس از پیوند میان معماری سنتی، باورهای مذهبی و روحیه نیکوکاری جامعه شناخته میشوند.
بناهای مقدسی که افزون بر کارکرد حیاتی خود در رفع عطش مردم، گنجینهای از هنرهای عاشورایی و حافظه جمعی ایرانیان را در بافتهای قدیمی شهرها حفظ کردهاند.
سقاخانهها در فرهنگ و معماری سنتی ایران، هرگز تنها یک منبع ساده برای تأمین آب آشامیدنی در بازارها، گذرها و محلههای قدیمی نبودهاند، بلکه نشانههایی زنده از درهمتنیدگی آیینهای مذهبی، هنر کاشیکاری، آجرکاری و زندگی اجتماعی شهروندان به شمار میآیند.
کارشناسان میراث فرهنگی بر این باورند که این بناهای کوچک اما پرمعنا، بخشی از نظام هویتبخش معماری اسلامی-ایرانی هستند که فضای شهری را با معنویت و یاد مظلومیت شهدای کربلا پیوند میزنند.
از این رو، صیانت و بازسازی این آثار در شهرهای مختلف کشور، پاسداری از ارزشهای فرهنگی و هنری برای انتقال به نسلهای آینده محسوب میشود.
به گزارش روزنامه «پیام ما»، بررسی بافتهای تاریخی در شهرهای مختلف ایران از جمله تهران، شیراز، یزد، قزوین و مشهد نشان میدهد که هر منطقه متناسب با اقلیم و سنتهای خود، سقاخانههایی با معماری منحصربهفرد بنا کرده است.
این فضاها که اغلب با ظرافتهای هنری همچون شبکههای برنجی، شمعخانهها، آیینهکاری و کتیبههای اشعار محتشم کاشانی تزئین شدهاند، طی دهههای اخیر به دلیل توسعه شهری و فرسایش شدید با خطرات جدی مواجه گردیدهاند.
موضوعی که ضرورت شکلگیری کارزارهای تخصصی با حضور کارشناسان برجسته برای نجات و مرمت اصولی این ظرفیتهای میراثی و تاریخی را دوچندان کرده است.
یکی از ویژگیهای بارز سقاخانههای ایران، وجود دیوارنگارهها و کاشیکاریهای نفیس با مضامین واقعه عاشورا، تمثال حضرت عباس علیهالسلام و روایتهای مذهبی است.
در بسیاری از پروژههای مرمتی که اخیراً در شهرهای تاریخی ایران کلید خورده، احیای این لایههای هنری در کنار بازسازی چاهها و حوضچههای آب در دستور کار قرار گرفته است.
کارشناسان تأکید میکنند که برای بازسازی دقیق بخشهای آسیبدیده این بناها، جلب مشارکت مردم محلی، معتمدین و استفاده از مستندات تصویری و عکسهای قدیمی، میتواند فرآیند احیای این نمادهای همبستگی اجتماعی و مذهبی را با اصالت بیشتری همراه سازد و مانع فراموشی این هویت مذهبی شود.
