احیای هویت تاریخی عاشورا در آیین مستند مقتلخوانی؛ تجلی پیوند عقلانیت و عاطفه در مجالس سوگواری ایران و عراق
احیای هویت تاریخی عاشورا در آیین مستند مقتلخوانی؛ تجلی پیوند عقلانیت و عاطفه در مجالس سوگواری ایران و عراق
آیین کهن و اصیل «مقتلخوانی» در ایران و عراق، به عنوان یکی از مستندترین شیوههای عزاداری، با تکیه بر منابع مکتوب و تاریخنگاریهای معتبر، نقش بیبدیلی در زنده نگه داشتن حافظه تاریخی تشیع و مقابله با تحریف های عاشورا ایفا میکند و پل ارتباطی صادقانهای میان شیفتگان حسینی و حوادث سال ۶۱ هجری قمری ساخته است.
با فرا رسیدن ماه محرم، مساجد، حسینیهها و عتبات مقدسه در ایران و عراق میزبان آیین دیرینهای میشوند که بیش از شور، بر شعور، اصالت و روایت مستند استوار است.
مقتلخوانی، سنتی با اصالت است که ریشههای آن به نخستین سالهای پس از واقعه کربلا و افشاگریهای بازماندگان اهلبیت علیهم السلام بازمیگردد.
در این آیین، مقتلخوان با گشودن کتابهای کهن و معتبر تاریخ اسلام، سطر به سطر آخرین لحظات حیات سیدالشهدا علیه السلام و یارانشان را بازگو میکند تا واقعه را در نهایت صداقت به جان و دل مخاطب برساند.
طنینانداز شدن این نوای حزنانگیز خطبهها و روایات در بینالحرمین و مساجد سراسر منطقه، به وضوح نشاندهنده همبستگی عمیق فرهنگی و مذهبی دو ملت بزرگ ایران و عراق در پاسداشت شعائر حسینی است.
این آیین مذهبی و تاریخی در هر دو کشور عراق و ایران جایگاهی بس رفیع دارد.
در عراق، مقتلخوانی ظهر عاشورا در شهر مقدس کربلا و حرم مطهر حسینی، با قرائت مقاتل مشهوری چون مقتل عَبدُالرَّزّاق مُقَرَّم، به یکی از پرشورترین، باشکوهترین و جانسوزترین بخشهای عزاداری تبدیل شده است که میلیونها زائر در سکوتی آمیخته با حزن به آن گوش فرا میدهند.
در ایران نیز این سنت از دوره آلبویه و صفویه ریشه دوانده و امروز در قالب مجالس معروفی چون مقتلخوانی خاندان آلطیب در شوشتر یا مجالس مراجع و علمای برجسته تجلی مییابد.
بزرگترین ویژگی مقتلخوانی، تکیه بر اسناد مکتوبِ مورخان بزرگی همچون اَبُومِخْنَف، طَبَری و اِبْنِ اَثِير است.
در روزگاری که برخی روایات عامیانه، خوابها و نقلهای بیسند آفتِ مجالس عزاداری شدهاند، مقتلخوانی به عنوان مهمترین ابزار پالایش قیام حسینی شناخته میشود.
بسیاری از علما و اندیشمندان همواره بر بازگشت به این شیوه تاکید داشتهاند.
مقتلخوانی ثابت میکند که راز ماندگاری نهضت کربلا، نه در هیاهوی تحریف و وروایت های غیرواقعی، بلکه در روایت صادقانه و مستندِ پیام آزادگی و ایستادگی امام حسین علیه السلام است.
پیامی که با هر بار ورق خوردن تاریخ، برای نسلهای جدید زنده و الهامبخش باقی میماند.
