هوسهخوانی در محرم عراق؛ تجلی غیرت حسینی، فرهنگ عشایری و زبان شورانگیز مقاومت در کربلا
هوسهخوانی در محرم عراق؛ تجلی غیرت حسینی، فرهنگ عشایری و زبان شورانگیز مقاومت در کربلا
با فرارسیدن ماه محرم و سیاهپوش شدن شهرهای عراق، آیین کهن و دلاورانه «هوسهخوانی» به عنوان یکی از شاخصترین جلوههای سوگواری بومی، کوچهها و میدانهای این کشور را دگرگون میسازد.
آئینی ریشهدار که با تلفیق فرهنگ عشایری و باورهای شیعی، پیام عاشورا را با زبان تودههای مردم روایت میکند و امروز به نماد ایستادگی و ادبیات مقاومت تبدیل شده است.
با آغاز ایام عزاداری حضرت سیدالشهدا علیه السلام، نوای پرصلابت «هوسهخوانی» بار دیگر در شهرهای مختلف عراق از جمله نجف، کربلا، بصره و ناصریه طنینانداز میشود.
هوسهخوانی که از قدیمیترین آئینهای شفاهی در جنوب عراق و منطقه فرات اوسط به شمار میرود، در اصل نوعی فریاد جمعی و دلاورانه بوده که عشایر عرب برای اعلام موضع، تشویق به شجاعت و حتی گرد هم آوردن نیروها در زمان جنگ از آن استفاده میکردند.
با گذشت زمان، این رسم بومی با فرهنگ عاشورا پیوند خورد و به ابزاری قدرتمند برای تجدید عهد با کربلا و محکومیت ظلم تبدیل شد.
در اجرای این آیین بدون تشریفات، عزاداران به صورت دایرهوار گرد هم میآیند؛ سپس شاعری با صدای رسا، اشعار کوتاه و آهنگینی را در رثای اهلبیت علیهم السلام، وفاداری حضرت عباس علیه السلام یا صبر حضرت زینب سلام الله علیها قرائت میکند.
پیش از پایان عبارت، حلقه حاضرین با فریاد هماهنگ «هاه» و حرکاتی موزون، بیت پایانی را تکرار میکنند که شوری دوچندان به مراسم میبخشد.
این اشعار که از عمق جان عشایر برمیآید، پیوند میان وفاداری قبیلهای و ارادت مذهبی را به تصویر میکشد.
سادگی این مناسک سبب شده تا پیر و جوان، بدون نیاز به ابزار یا پوشش خاص، در این سیل خروشان همدل شوند.
این آیین برخلاف جنبه مذهبی، در چند دهه اخیر با مبارزه با دیکتاتورهای حاکم بر عراق به ویژه در دوران صدام، و هم چنین مقابله با گروه های سنی تندرو گره خورده است.
مردم عراق در این چند دهه هنگام تشییع شهدا، بارها از هوسه به عنوان نمادی از روحیه شجاعت و الهامگیری از نهضت حسینی بهره بردهاند.
کارشناسان فرهنگی، هوسهخوانی را نمونهای بینظیر از تعامل آئین های بومی با باورهای دینی میدانند که نه تنها هویت فرهنگی شیعیان عراق را زنده نگه داشته، بلکه به عنوان زبانی زنده و خاموشنشدنی، مواضع سیاسی و اجتماعی مردم را در برابر ستمگران و مستبدان زمان بازتاب میدهد.
