گسترش پدیده «فیک‌پرایز» و عناوین ساختگی در فضای دیجیتال؛ تحلیل روان‌شناختی، رسانه‌ای و اخلاقی خرید القاب تشریفاتی و پیامدهای آن در جامعه
گسترش پدیده «فیک‌پرایز» و عناوین ساختگی در فضای دیجیتال؛ تحلیل روان‌شناختی، رسانه‌ای و اخلاقی خرید القاب تشریفاتی و پیامدهای آن در جامعه
مفهوم «فیک‌پرایز» یا جوایز و القاب سفارشی، به عنوان ناهنجاری رو به رشدی در صنایع سرگرمی و ارتباطات نوین مطرح شده است.
پدیده‌ای که در آن افراد با پرداخت مبالغ مالی به موسسات تجاری، لوح‌ها و تندیس‌های بی‌اعتبار دریافت می‌کنند تا تصویری ساختگی از شایستگی حرفه‌ای خود ارائه دهند.
در بازار پرشتاب ارتباطات نوین، شکل‌گیری موسسات تجاری برای توزیع القاب و جوایز سفارشی، زمینه را برای پیدایش چهره‌های دست‌ساز و «بادکنک‌های رسانه‌ای» فراهم کرده است.
در این فرآیند، برخی فعالان شبکه‌های اجتماعی، مدیران و چهره‌های عمومی بدون برخورداری از وزن علمی، تجربی و تخصص واقعی، با اتکا به سرمایه‌گذاری مالی و تیم‌های تبلیغاتی، تندیس‌ها و القاب همایش‌های تشریفاتی را خریداری می‌کنند.
این روند علاوه بر ایجاد توهم شایستگی در دریافت‌کنندگان، منجر به آسیب به استانداردهای ارزیابی حرفه‌ای و افول اعتبار عمومی در رسانه‌ها می‌شود.
از منظر روانشناسی شخصیت، تمایل به کسب القاب پوشالی ناشی از نیاز به تاییدهای بیرونی و پر کردن خلاءهای درونی است.
تحلیل‌گران بر این باورند که استقرار تکیه‌گاه ارزشی در خارج از ذات فرد، شخصیت را به سمت تملق‌پروری و پذیرش تعارفات غیرواقعی سوق می‌دهد.
این چرخه تصنعی و ساختگی در نهایت به فرایش سرمایه اجتماعی، انسداد مسیر رشد نیروهای متخصص و نادیده گرفته شدن شایستگان واقعی در سطح جامعه می‌انجامد.
در آموزه ها و منابع اخلاق اسلامی نیز بر رفتارهای مبتنی بر حقیقت و پرهیز از ظاهرسازی تأکید شده است.
بر اساس آموزه‌های قرآن کریم و روایات اهل بیت علیهم السلام، گرایش به تمجیدهای بی‌اساس و خشنودی از ستایش در برابر کارهای انجام‌نشده، زمینه‌ساز فریب‌خوردگی اخلاقی و سقوط فردی شمرده می‌شود.
همچنین در کلام امیرالمومنین حضرت علی علیه‌السلام، ستایش فراتر از استحقاق واقعی، معادل چاپلوسی دانسته شده و بر ضرورت تناسب میان ارزیابی‌ها و شایستگی‌های واقعی تأکید شده است.
علاوه بر این، در سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام بر خودارزیابی و محاسبه مداوم رفتارهای فردی جهت جلوگیری از توهمات ناشی از تمجیدهای بیرونی اشاره شده است.
کارشناسان معتقدند که مواجهه با پدیده عناوین ساختگی نیازمند افزایش آگاهی عمومی، ارتقای سواد رسانه‌ای و پایبندی به معیارهای سنجش بر اساس تخصص، دانش و کارآمدی واقعی است تا مرز میان اعتبار اصیل و تبلیغات تشریفاتی شفاف باقی بماند.
