پدیده‌شناسی ناامنی شغلی و سلامت روان کارگران در مقیاس جهانی؛ بررسی آمارها، تبعات زیست‌محیطی کار و بازخوانی جایگاه کرامت نیروی کار از منظر آموزه‌های اسلامی
پدیده‌شناسی ناامنی شغلی و سلامت روان کارگران در مقیاس جهانی؛ بررسی آمارها، تبعات زیست‌محیطی کار و بازخوانی جایگاه کرامت نیروی کار از منظر آموزه‌های اسلامی
افزایش فشارهای معیشتی، بی‌ثباتی ساختاری و نبود چترهای حمایتی در محیط‌های کاری، سلامت روان جامعه کارگری را در سراسر جهان با بحران جدی مواجه کرده است.
آسیبی فراگیر که اگرچه ابعادی بین‌المللی دارد، اما واکاوی داده‌ها و گزارش‌های میدانی در ایران نیز از لزوم توجه عاجل به امنیت شغلی و بازسازی کرامت انسانی نیروی کار حکایت دارد.
در دنیای امروز، «کار» فراتر از ابزاری برای تأمین معاش، رکن اصلی هویت، منزلت اجتماعی و ثبات روانی انسان‌ها به شمار می‌رود؛ با این حال، غلبه مناسبات ناپایدار اقتصادی و فرسایش تدریجی امنیت شغلی، این مولفه آرامش‌بخش را در جوامع مختلف به سرچشمه فشارهای روحی و بحران‌های عمیق معیشتی بدل کرده است.
بر اساس گزارش‌های سازمان بین‌المللی کار (ILO) و سازمان جهانی بهداشت (WHO)، فشارهای روانی ناشی از محیط کار، قراردادهای ناپایدار و تحقیر سازمانی از عوامل اصلی تهدیدکننده سلامت روان در سطح جهان هستند.
پدیده‌ای که در نمونه‌های متعددی از خودکشی‌های مرتبط با کار در شرکت‌های بزرگ اروپایی و آسیایی انعکاس یافته است.
در این میان، طبق آمارهای اعلام‌شده از سوی انجمن پیشگیری از خودکشی در بهمن ۱۴۰۳، در ایران نیز حدود ۳۲ درصد از موارد ثبت‌شده خودکشی در سال ۱۴۰۱ به جامعه کارگری اختصاص داشته است.
رقمی که اگرچه نیازمند تحلیل‌های دقیق‌تر روش‌شناختی است، اما ابعاد عینی آن در گزارش‌های تحلیلی تشکل‌های صنفی از بحران‌های معیشتی و ناامنی شغلی در برخی مناطق صنعتی مشهود است.
همچنین پژوهش‌های منتشرشده در نشریات تخصصی سلامت شغلی مانند «لانست» (The Lancet) و گزارش‌های تحقیقی رسانه‌های مستقل در سال‌های اخیر تأکید می‌کنند که خطرات شغلی صرفاً محدود به حوادث فیزیکی نیست، بلکه معوقات مزدی، اخراج‌های ناگهانی و فقدان سازوکارهای رسمی اعتراض، حس بی‌پناهی را در صنایع گوناگون تشدید می‌کند.
کارشناسان معتقدند پیشگیری از بحران‌های روانی نیازمند اصلاح ساختارهای اقتصادی و ایجاد بسترهای حمایتی در محیط کار است.
بر همین اساس، آموزه‌های قرآن کریم و روایات اهل‌بیت علیهم‌السلام پیش از منشورهای بین‌المللی، کار را فعالیتی مقدس و کارگر را واجد کرامت ذاتی دانسته و بر نفی هرگونه استثمار تاکید کرده‌اند.
قرآن کریم صریحاً بر ارزش معنوی تمام تلاش‌های انسانی تاکید می‌ورزد و در آیه 7 سوره زلزال می فرماید: «فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ»؛ «پس هر کس به اندازه ذره‌ای کار نیک کند، پاداش آن را خواهد دید»).
در سیره امیرالمؤمنین حضرت علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه نیز بر ادای کامل حقوق کارگران و صیانت از منزلت آنان تأکید شده است.
از این رو، تامین امنیت شغلی و پرداخت به موقع دستمزد، تکلیفی اخلاقی و ساختاری برای حفظ حیات انسانی در جوامع بشری به شمار می‌رود.
