سالروز صدور حکم تاریخی تحریم تنباکو توسط میرزای شیرازی؛ نقطه عطف مبارزات ضد استعماری و نماد نفوذ مرجعیت مستقل شیعه

سالروز صدور حکم تاریخی تحریم تنباکو توسط میرزای شیرازی؛ نقطه عطف مبارزات ضد استعماری و نماد نفوذ مرجعیت مستقل شیعه

اول جمادی‌الأولی سالروز صدور فتوای تاریخی تحریم تنباکو توسط مرجع عالی‌قدر جهان تشیع، مرحوم آیت‌الله العظمی سید محمدحسن حسینی شیرازی مشهور به (میرزای شیرازی) است.

این اقدام سرنوشت‌ساز که در دوره حکومت قاجار رخ داد، نه تنها جنبش عظیمی را در برابر استبداد داخلی و استعمار بریتانیا به راه انداخت، بلکه با تسلیم نهایی دربار و لغو انحصار کمپانی انگلیسی رژی، قدرت بی‌بدیل و نفوذ عمیق مرجعیت دینی را در هدایت یکپارچه آحاد مردم و تحولات سیاسی ایران به اثبات رساند.

جنبش تحریم توتون و تنباکو و فتوای تاریخی مرجع عالی‌قدر جهان تشیع، مرحوم آیت‌الله العظمی سید محمدحسن حسینی شیرازی مشهور به (میرزای شیرازی) از مهم‌ترین و برجسته‌ترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود.

ماجرا از آنجا آغاز شد که ناصرالدین‌شاه قاجار در جریان سفر سوم خود به اروپا، به دلیل ولخرجی‌های فراوان و تهی شدن خزانه، امتیاز انحصاری کشت، توزیع و فروش توتون و تنباکوی ایران را به «ماژور تالبوت»، از نزدیکان نخست‌وزیر وقت انگلیس، واگذار کرد.

بر اساس این قرارداد استعماری، کمپانی انگلیسی «رژی» با پرداخت رشوه به برخی درباریان از جمله امین‌السلطان، انحصار کامل بازار دخانیات ایران را به دست گرفت تا محصولات کشاورزان را به نازل‌ترین قیمت خریداری کرده و با مبالغ سنگین به مردم بفروشد.

واگذاری این امتیاز موجی از نارضایتی و اعتراض های سراسری را در شهرهای مختلف کشور برانگیخت.

علمای برجسته‌ای همچون سید علی‌اکبر فال‌اسیری در شیراز، حاج‌میرزا جواد آقامجتهد در تبریز، حاج‌شیخ محمدتقی آقانجفی در اصفهان و میرزای آشتیانی در تهران رهبری جنبش‌های مردمی را بر عهده گرفتند.

حکومت قاجار با سرکوب و تبعید معترضان تلاش کرد قیام را مهار کند، اما میرزای شیرازی از سامرا با ارسال تلگراف‌های متعدد به شاه، دخالت بیگانگان در امور کشور را منافی صریح نوامیس الهی، قرآن و استقلال ایران خواند.

پس از بی‌توجهی دربار و بی‌نتیجه ماندن گفتگوها با فرستاده شاه، میرزای شیرازی بر تکیه به قدرت ملت تأکید کرد و فتوای تاریخی خود را صادر نمود: «الیوم استعمال توتون و تنباکو بایّ نحوٍ کان در حکم محاربه با امام زمان عجل‌الله تعالی فرجه است».

صدور این فتوا موجی بی‌نظیر از همبستگی ملی ایجاد کرد؛ تا جایی که مصرف قلیان حتی در حرم‌سرای ناصرالدین‌شاه نیز ممنوع و قلیان‌ها شکسته شد.

با گسترش قیام و اولتیماتوم ۴۸ ساعته مردم برای اعلام جهاد، شاه قاجار در برابر اراده ملت و مرجعیت عقب‌نشینی کرد و ناچار به لغو کامل این قرارداد استعماری گردید.

این رویداد تاریخی به‌وضوح نشان داد که مرجعیت مستقل شیعه همواره در خط مقدم دفاع از حقوق مردم و ایستادگی در برابر استعمار و استبداد قرار دارد.