روز جهانی سالمندان؛ ضرورت بازخوانی جایگاه و تکریم منزلت سالخوردگان و جهان‌دیدگان در پرتو آموزه‌های قرآن کریم و معارف اهلبیت علیهم‌السلام
روز جهانی سالمندان؛ ضرورت بازخوانی جایگاه و تکریم منزلت سالخوردگان و جهان‌دیدگان در پرتو آموزه‌های قرآن کریم و معارف اهلبیت علیهم‌السلام
اول اکتبر، روز جهانی سالمندان، فرصتی برای ارزشیابی مسئولیت‌های اجتماعی و انسانی در قبال قشری است که سال‌های ارزشمند عمر خود را صرف رشد و تعالی خانواده و جامعه کرده‌اند.
روزی برای یادآوری گنجینه‌های تجربه و آموزه‌های دینی که احترام و تکریم آنان را در تمام سطوح زندگی توصیه می‌کنند.
سالمندی یکی از مراحل طبیعی زندگی انسان است که با کاهش توان جسمی و افزایش اندوخته‌های تجربی همراه است.
جامعه بشری در دنیای امروز، بیش از هر زمان دیگری نیازمند بهره‌گیری از تجربه، حکمت و هدایت کسانی است که سرد و گرم روزگار را چشیده‌اند.
به همین منظور، سازمان ملل متحد روز اول اکتبر را به‌عنوان «روز جهانی سالمندان» نام‌گذاری کرده است تا جوامع مختلف را به توجه بیشتر به نیازهای جسمی، روحی، حقوق اجتماعی و حفظ کرامت انسانی این قشر فراخواند.
در فرهنگ و معارف اسلامی، احترام به سالمندان و مراقبت از آنان نه صرفاً یک وظیفه اخلاقی یا اجتماعی، بلکه یک آموزه مؤکد دینی و عبادی به شمار می‌رود.
قرآن کریم در آیات گوناگون بر شناخت حق پدر و مادر به‌ویژه در دوران پیری تأکید فرموده است.
در آیه 23 سوره اسراء، خدای متعال با تعبیری بسیار لطیف و دقیق می‌فرماید:
«وَقَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُلْ لَهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُلْ لَهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا»؛
و پروردگارت فرمان قاطع داده است که جز او را نپرستید، و به پدر و مادر نیکی کنید؛ هرگاه یکی از آنان یا دو نفرشان در کنارت به پیری رسند [چنانچه تو را به ستوه آورند] به آنان اُف مگوی و بر آنان [بانگ مزن و] پرخاش مکن، و به آنان سخنی نرم و شایسته [و بزرگوارانه] بگو.
آیه‌ای که فرمان به احسان به والدین را درست پس از توحید قرار داده و هرگونه رفتار ناپسند، حتی کوچک‌ترین ابراز ناراحتی (کلمه «اُف») در برابر آنان در دوران پیری را نفی می‌کند.
همچنین در روایات و سیره اهلبیت علیهم‌السلام، وجود سالمندان در میان خانواده و جامعه به‌عنوان مایه خیر، برکت و رحمت الهی توصیف شده است.
پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌‌وسلم در کلامی ارزشمند می‌فرمایند:
«الْبَرَكَةُ مَعَ أَكَابِرِكُمْ»
(برکت همراه بزرگ‌سالان و پیران شماست).
در حدیثی دیگر از آن حضرت آمده است که وجود پیران در میان خانواده، همچون پیامبر در میان امت است؛ تعبیری که نشان‌دهنده نقش هدایت‌گری، محوری و برقرارکننده تعادل در محیط خانه و جامعه است.
امام صادق علیه‌السلام نیز احترام به سالمندان را از مصادیق تعظیم خدای متعال دانسته و می‌فرمایند:
«مِنْ تَعْظِيمِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ إِجْلالُ ذِي الشَّيْبَةِ الْمُسْلِمِ».
احترام و بزرگداشت مسلمانی که موی‌سپید دارد، بخشی از تجلیل و تعظیم خداب متعال است.
توجه به این آموزه‌ها نشان می‌دهد که تکریم سالمندان نباید تنها به تشریفات روزهای نمادین محدود شود.
مراقبت از سلامت جسمانی، تامین امنیت اقتصادی و روان‌شناختی، رفع انزوا و تنهایی و حفظ جایگاه مشورتی سالمندان در خانواده، از اساسی‌ترین نیازهای این گروه سنی است.
پیوند میان توصیه‌های بین‌المللی و معارف عمیق اسلامی می‌تواند الگویی جامع برای ایجاد جوامعی مهربان‌تر و قدرشناس‌تر فراهم آورد.
