تناقض در ادعاهای اصلاحات دینی ریاض و تداوم ترویج سلفی گری؛ ابعاد نفوذ مؤسسات مذهبی عربستان سعودی و ترویج نمادهای مکتب وهابیت در قاره آفریقا

تناقض در ادعاهای اصلاحات دینی ریاض و تداوم ترویج سلفی گری؛ ابعاد نفوذ مؤسسات مذهبی عربستان سعودی و ترویج نمادهای مکتب وهابیت در قاره آفریقا

در حالی که مقام های عربستان سعودی در چارچوب برنامه‌های رسانه‌ای خود بر مبارزه با سلفی گری و بازتعریف گفتمان دینی تاکید دارند، تداوم فعالیت مؤسسات مذهبی این کشور و توزیع متون مکتب وهابیت در قاره آفریقا نشان‌دهنده پابرجا بودن ابزارهای قدیمی نفوذ عقیدتی و شکل‌گیری موج جدیدی از رفتارهای سلفی گرایانه و اسلام‌ستیزانه در منطقه است.

تحلیل رویکردهای مذهبی و فرامرزهای دولت عربستان سعودی نشان می‌دهد که میان مواضع تبلیغاتی ریاض در رسانه‌های بین‌المللی با اقدامات عملی نهادهای دینی این کشور در خارج از مرزها شکاف عمیقی وجود دارد.

اگرچه دولت عربستان سعودی در سال‌های اخیر تلاش کرده است خود را کشوری مدرن، باز و پیشرو در اصلاحات مذهبی معرفی کند، اما عملکرد ساختارهای مذهبی آن در قاره آفریقا از تداوم برنامه‌ریزی‌شده جهت صدور متون و مفاهیم وابسته به مکتب وهابیت حکایت دارد.

به گزارش شبکه خبری «نبأ»، وزارت امور اسلامی عربستان سعودی اخیراً دوره‌ای آموزشی را برای حدود ۱۵۰ طلبه و دانش‌پژوه دینی در شهر لاگوس نیجریه برگزار کرده است که محتوای اصلی آن به تدریس و شرح کتاب «متن العقیده الواسطیه» اثر ابن‌تیمیه اختصاص داشته است.

این شبکه تاکید کرد در حالی که مقام ها ریاض مدعی هستند این‌گونه برنامه‌ها با هدف ترویج اعتدال اجرا می‌شوند، اما در واقعیت این اقدامات زمینه‌ساز گسترش تفکرات تندروانه و تعمیق رفتارهای سلفی گری در میان جوامع محلی آفریقا گردیده است.

سابقه نفوذ عقیدتی عربستان در قاره آفریقا طی چند دهه گذشته، با سرمایه‌گذاری‌های کلان در ساخت مساجد، مدارس، مراکز دینی و اعطای بورسیه‌های آموزشی همراه بوده است؛ به‌ گونه ای که طبق آمارهای منتشرشده، میزان هزینه‌کردهای این کشور در این حوزه طی سه دهه گذشته حدود ۱۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود.

در همین راستا، اعطای بیش از ۵ هزار بورسیه دانشگاهی به مسلمانان در کشورهایی نظیر کنیا، تانزانیا و اوگاندا و همچنین احداث واحدهای مسکونی برای پژوهشگران مذهبی در شرق آفریقا، با هدف بسترسازی برای نفوذ فکری و تقویت جریان‌های متأثر از وهابیت انجام شده است.

از سوی دیگر، مداخله در تدوین برنامه‌های درسی، تأمین کتاب‌های آموزشی و اعزام مبلغان مذهبی به مدارس و دانشگاه‌های آفریقا، به ریاض این امکان را داده است تا بر روند تربیت نخبگان دینی منطقه تأثیر مستقیم بگذارد.

تداوم این اقدامات فرامرزهای و توزیع متون تندروانه و سلفی گری، جدیت ادعاهای مطرح‌شده درباره اصلاحات دینی را به شدت زیر سؤال برده و نگرانی‌ها را درباره بازتولید تفکرات سلفی گری در حوزه بین‌الملل افزایش داده است.