هشدار قرآن و روایات اهل بیت علیه السلام به انفاقکنندگان؛ لزوم حفظ کرامت نیازمندان و پرهیز از منتگذاری و ریا در صدقه و کارهای خیر
هشدار قرآن و روایات اهل بیت علیه السلام به انفاقکنندگان؛ لزوم حفظ کرامت نیازمندان و پرهیز از منتگذاری و ریا در صدقه و کارهای خیر
آیین مقدس اسلام و آیات قرآن کریم همواره بر احیای سنت حسنه صدقه و کمک به نیازمندان بدون در نظر گرفتن میزان مالی تأکید دارند، اما حفظ ثواب این عمل عبادی را منوط به اخلاص، پنهانی بودن انفاق و حفظ کرامت و عزّت نفس دریافتکننده دانسته و نسبت به باطل شدن آن با منت و آزار هشدار میدهند.
انفاق و صدقهدادن از سفارشهای بسیار مؤکد در دین مبین اسلام است که برای آن حد و اندازه خاصی تعیین نشده تا تمامی افراد جامعه، چه غنی و چه فقیر، بتوانند به قدر توان خود در این امر خیر سهیم شوند.
با این حال، آموزههای اسلامی و روایات اهل بیت علیهم السلام تأکید دارند که ارزش واقعی این اقدام عبادی نه در میزان مال، بلکه در نیت خالصانه و نحوه پرداخت آن نهفته است.
اگرچه صدقه دادن و انجام کارهای خیر در هر زمانی از شب و روز و به هر دو صورت آشکار و پنهان شایسته است، اما انفاق پنهانی اولویت ویژهای دارد.
دو دلیل عمده برای این فضلیت ذکر شده است: نخست اینکه عمل پنهانی انسان را از آفت ریا و خودنمایی مصون میدارد و دوم اینکه از خجالت و شرمساری شخص مستمند جلوگیری میکند.
در همین راستا، آیه ۲۷۴ سوره مبارکه بقره به پاداش بزرگ کسانی اشاره میکند که: الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ
کسانی که [چون علی بن أبی طالب (علیه السلام)] اموالشان را در شب و روز و پنهان و آشکار انفاق می کنند، برای آنان نزد پروردگارشان پاداشی شایسته و مناسب است؛ و نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین می شوند.
در تفاسیر معتبر از جمله «تفسیر صافی» آمده است که این آیه در شان امیرالمومنین حضرت علی علیه السلام نازل شده که همواره در شرایط مختلف و به دور از خودنمایی انفاق میفرمودند.
همچنین از امام محمد باقر علیه السلام در کتاب شریف «الکافی» نقل شده که نیکی و صدقه پنهانی، فقر را از بین میبرد.
حفظ کرامت سائل تا حدی اهمیت دارد که در روایاتی از سیره امام حسین علیه السلام نقل شده است که آن حضرت هنگام کمک به نیازمند، هدایا را از پشت درب به او میدادند تا سائل دچار شرمندگی نشود و احساس مدیون بودن نکند.
علاوه بر این، قرآن کریم در آیه ۲۶۴ سوره بقره صریحاً میفرماید: «لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِکُم بِالْمَنِّ وَالْأَذَى» ای اهل ایمان! صدقه هایتان را با منت و آزار باطل نکنید
و این گونه مؤمنان را از باطل کردن کارهای خیر و بخششهای خود با منت نهادن و آزار رساندن برحذر میدارد.
در روایتی اخلاقی نیز آمده است که مردی خوشحال به خدمت امام جواد علیه السلام رسید و علت شادی خود را رفع حاجت ۱۰ نیازمند عنوان کرد.
حضرت جوادالائمه علیه السلام ضمن تأیید شایستگی این شادی، با تلاوت آیه یادشده فرمودند این خرسندی زمانی پایدار است که انسان اعمال نیک خود را در آینده با منت و اذیت باطل نکند.
از این رو، رعایت موازین اخلاقی و حفظ کرامت انسانها شرط اصلی قبولی انفاق در پیشگاه الهی است.
