حلیم ۳۰۰ ساله «جُم»؛ آیین سنتی و میراث ملی ماه محرم در باغشهر فین هرمزگان
حلیم ۳۰۰ ساله «جُم»؛ آیین سنتی و میراث ملی ماه محرم در باغشهر فین هرمزگان
آیین سنتی پخت حلیم نذری در خمرههای سفالی کهن موسوم به «جُم»، با قدمتی بیش از سه قرن، یکی از اصیلترین و منحصربهفردترین جلوههای عزاداری عاشورایی در باغشهر فین استان هرمزگان ایران است.
میراثی ماندگار و ثبتملیشده که هرساله با مشارکت پرشور مردم و به کارگیری شیوههای طبخ باستانی، اصالت مذهبی و پهلوانی بومی جنوب کشور را به نمایش میگذارد.
با آغاز ماه محرم، باغشهر تاریخی فین در ۹۵ کیلومتری شمال بندرعباس مرکز استان هرمزگان ایران، به کانون یکی از شگفتآورترین تجلیهای مذهبی و مردمشناسی ایران تبدیل میشود.
پخت حلیم نذری در این منطقه، برخلاف سایر نقاط کشور که در دیگهای فلزی انجام میشود، درون خمرههای سفالی مخروطیشکل بزرگ به نام «جُم» صورت میگیرد.
این آئین کهن با قدمتی بالغ بر ۳۰۰ سال، نسل به نسل در حسینیهها و منبرهای شاخص فین از جمله منبر شیخ غلاممحمد حاجعلی، خضر، قتال و کلتراب (پاقلعه) حفظ شده و به دلیل اصالت بینظیرش، در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
خمرههای «جُم» با ارتفاعی نزدیک به یک متر، یادگار دوران رونق سفالگری در منطقه لشتغان بندرخمیر هستند.
فرآیند آمادهسازی این ظرفها به اندازه طبخ غذا اهمیت دارد؛ اهالی ابتدا بدنه بیرونی خمرهها را با گل مخصوص مالهکشی و گلاندود میکنند، سپس آنها را درون چالههایی که از قبل در زمین حفر شده، مستقر میسازند.
این کار هوشمندانه، علاوه بر ثابت نگه داشتن ظرف در میان شعلهها، از ترک خوردن و انفجار سفال در برابر حرارت مستقیم آتش هیزم جلوگیری میکند.
برای بار گذاشتن این نذری متبرک، ابتدا دوسوم خمرهها را با آب پر میکنند و پس از به جوش آمدن آن، بلغور گندم تازه و گوشت گاو یا گوسفند را به همراه ادویههای سنتی به آن میافزایند.
سوخت این اجاقهای زمینی، هیزمهای سنتی حاصل از چوب درخت نخل یا در اصطلاح محلی «تافال» است که به دلیل ماندگاری بالا، حرارتی ملایم و یکنواخت را به بدنه سفال هدایت میکند.
این فرآیند طولانی و طاقتفرسا از نخستین ساعات بامداد آغاز شده و تا غروب آفتاب ادامه دارد.
آشپزان پیشکسوت و پیرغلامان منطقه با همراهی جوانان، ساعتها بهطور مداوم با کفگیرهای چوبی بزرگی که از چوب نخل ساخته شده، مواد درون خمره را هم میزنند تا ته نگیرد؛ سنتی که در اصطلاح بومی به آن «دار توی حلیم آوردن» میگویند.
این تکاپوی معنوی تماماً با ذکر صلوات، ادعیه و مدیحهسرایی همراه است.
با جا افتادن حلیم در عصر روزهای دهه اول محرم، اهالی فین و روستاهای اطراف با ظرفهای خود در محل تجمع کرده و این تبرک متبرک را میان خانوادهها و هیئتهای عزاداری توزیع میکنند.
در نهایت با پایان دهه، خمرهها را با احترام از خاک بیرون آورده، شسته و برای محرم سال بعد در انبار تکایا پاسداری میکنند.
