«علمبندان»؛ غبارروبی از بیرقهای سوگ در آیین دیرینه خراسانیها برای پیشواز از محرم
«علمبندان»؛ غبارروبی از بیرقهای سوگ در آیین دیرینه خراسانیها برای پیشواز از محرم
آیین کهن و چن صدساله «علمبندان»، تجلی ارادت خالصانه اهالی خطه خراسان بزرگ به آستان حسینی است که در آستانه ماه محرم برگزار میشود.
در این مراسم معنوی، اهالی شهرها و روستاها با برپایی تجمعات پرشور، پیرغلامان و جوانان هیئتی را همراهی میکنند تا نشانها و بیرقهای عزا را برای آغاز سوگواری سرور سالار شهیدان علیه السلام مهیا و برافراشته کنند؛ رخدادی که پیونددهنده نسلها در حفظ میراث معنوی عاشورا است.
خراسان بزرگ با پیشینه غنی فرهنگی خود، هرساله با نزدیک شدن به روزهای حزن و اندوه آلالله، جامهای سیاه به تن میکند.
در این میان، آیین باشکوه «علمبندان» به عنوان یکی از اصیلترین و قدیمیترین مناسک عاشورایی این منطقه، نمادی از آمادگی روحی و جمعی مردم برای ورود به ماه محرم است.
این مراسم که معمولاً چند روز مانده به آغاز ماه عزاداری برگزار میشود، فراتر از یک سنت ساده، یک فراخوان عمومی برای ابراز وفاداری به آرمانهای کربلا است.
در روز برگزاری آیین، حسینیهها، تکایا و مساجد جامع در بخشهای مختلف خراسان سرشار از عطر اسپند و گلاب میشوند.
علمها که طوقهایی بلند و مزین به پارچههای سبزه، سیاه و سرخ هستند، توسط پیرغلامان و پیشکسوتان هیئتها از انبارها بیرون آورده شده و با احترام فراوان غبارروبی میشوند.
مردم به ویژه بانوان، پارچههای نذری خود را که برای برآورده شدن حاجات به امانت نگاه داشتهاند، به این علمها گره میزنند. هر پارچه، گویای رازی مگو و نذری است که به نیت سلامت، برکت یا طلب شفا به این نشان مذهبی پیوند میخورد.
با بستن آخرین پارچهها و استقرار پنجههای فلزی در بالاترین نقطه علم، طنین صلوات، چاوشیخوانی و نوحهسرایی فضا را عطرآگین میکند.
جوانان با شوری وصفناپذیر، این لوای سنگین را بر دوش کشیده و در میان سینه زنی حاضران، آن را در صحن تکیه یا ورودی روستا میافرازند.
این برافراشته شدن، اعلام رسمی آغاز سوگواری در آن جغرافیا است.
علمبندان خراسانیها با حفظ اصالت خود در گذر زمان، تابلویی زنده از پیوند عمیق باورهای مذهبی با هویت بومی این مرزوبوم است که هرساله پرشورتر از گذشته تکرار میشود.
علاوه بر جنبه مذهبی، این آیین کارکردی اجتماعی نیز دارد؛ چرا که با فراهم کردن بستری برای مشارکت جمعی، روحیه همبستگی، همدلی و همکاری را میان اهالی تقویت میکند و به عنوان میراثی ناملموس و ارزشمند، سینه به سینه از پدران به فرزندان منتقل میشود.
