سالروز فاجعه هتک حرمت حرم مطهر امام رضا علیه السلام توسط ارتش روسیه تزاری؛ جنایت دهم ربیعالثانی و شهادت زائران در مشهد
سالروز فاجعه هتک حرمت حرم مطهر امام رضا علیه السلام توسط ارتش روسیه تزاری؛ جنایت دهم ربیعالثانی و شهادت زائران در مشهد
دهم ربیعالثانی سال ۱۳۳۰ هجری قمری (دهم فروردین ۱۲۹۱ هجری شمسی) یادآور یکی از تلخترین وقایع تاریخ معاصر ایران و هتک حرمت آشکار حرم مطهر حضرت علی بن موسی الرضا علیهالسلام است.
در این روز، نیروهای ارتش روسیه تزاری با تجاوز به صحن و رواقهای حرم مطهر، به گلولهباران گنبد، کشتار زائران و غارت اموال و نفایس آستان قدس رضوی پرداختند.
تجاوز نظامی نیروهای روسیه تزاری به شهر مشهد و حمله به حرم مطهر حضرت امام رضا علیهالسلام، در پی رد اولتیماتوم دولت روس توسط مجلس شورای ملی ایران و با هدف فشار سیاسی بر حکومت وقت صورت گرفت.
قوای روس با ایجاد شورشهای مصنوعی و به بهانه تامین امنیت اتباع خود، وارد مشهد شده و در روز دهم ربیعالثانی سال ۱۳۳۰ هجری قمری، پس از پایان یک ضربالاجل کوتاه، صحن و گنبد مطهر امام رضا علیه السلام را هدف حمله مستقیم توپخانه و مسلسل قرار دادند.
اصابت گلولههای سنگین توپخانه، آسیبهای شدیدی به سردرها، گلدستهها و بهویژه گنبد مطهر وارد ساخت، به طوری که گنبد در ۱۸ نقطه دچار شکستگی و سوراخشدگی گردید.
پس از زیر آتش گرفتن بارگاه مقدس، سربازان و قزاقهای روس با اسب وارد صحنها شده و از پنجرهها و شبکههای ضریح مطهر، زائران و پناهجویان را به رگبار بستند.
بر اساس گزارشهای تاریخی و گواهی شاهدان عینی، در جریان این تهاجم دهها تن از زائران و مجاوران به شهادت رسیده و شمار زیادی مجروح شدند.
نظامیان روس پس از کشتار مردم، دست به غارت گسترده خزانه آستان قدس، ربودن اشیاء قیمتی و سرقت اموال نفیس تاریخی زدند.
همچنین شبانه طلاب مدارس علمیه اطراف را بازداشت کرده و آنان را ساعات طولانی در سرما و زیر باران در کنار پیکرهای مطهر شهدا نگه داشتند.
اخبار این جنایت و میزان دقیق خسارات جانی و مالی، در آن برهه به دلیل تدابیر امنیتی و نگران از خشم عمومی به طور کامل منتشر نشد، اما ادیب هروی و دیگر مورخان، این رویداد را سندی پررنگ از تجاوزگری رژیم امپراتوری روس ثبت کردند.
پس از این فاجعه، مرمت گنبد و خرابیهای حرم مطهر امام رضا علیه السلام با هزینهای سنگین انجام شد و امروزه نیز آثار برخی گلولهها بر ایوان طلای صحن عتیق به عنوان سندی تاریخی برجای مانده است.
واقعهای که شاعرانی چون ملکالشعراء بهار نیز در رثای آن و در نکوهش تجاوز قوای بیگانه، سرودههایی ماندگار به یادگار گذاشتند.
