تجلی اصالت مردممحوری در اجتماع میلیونی پیادهروی اربعین؛ دلنوشته یک جامعهشناس ایرانی از هویت مستقل و غیرحکومتی «مشایه» اربعین
تجلی اصالت مردممحوری در اجتماع میلیونی پیادهروی اربعین؛ دلنوشته یک جامعهشناس ایرانی از هویت مستقل و غیرحکومتی «مشایه» اربعین
با تمرکز بر ابعاد اجتماعی و معنوی پیادهروی اربعین، یک جامعهشناس و فعال سیاسیاجتماعی ایرانی در یادداشتی بر ماهیت کاملاً مردمی و مستقل این آیین سنتی تاکید کرده و تصورات مربوط به حکومتی یا دولتی بودن این حرکت عظیم فراملی را یک «افسانه» خوانده است.
اجتماع عظیم میلیونی پیادهروی اربعین یا همان سنت دیرینه «مشایه»، فراتر از یک رویداد مذهبی، یک پدیده کمنظیر اجتماعی است که هویت آن به طور کامل با روح مردمی و داوطلبانه گره خورده است.
محمدرضا جلائیپور، جامعهشناس و فعال سیاسی اجتماعی ایرانی، در یادداشتی به کالبدشکافی این تجربه معنوی و اجتماعی پرداخته و به طور ویژهای بر هسته مستقل این جریان دست گذاشته است.
بر خلاف تصور عمومی، «مشایه» اربعین که سنتی ریشهدار در تشیع عراقی بوده و بعد از سقوط صدام مجال رشد و شکوه کمنظیر یافته است، هنوز عمدتاً غیرحکومتی مانده، بار اصلیاش روی دوش عموم شیعیان عراقی است و اکثریت قاطع شرکتکنندگان در مشایه و موکبداران و داوطلبان خدماترسانش هنوز عراقیاند.
وی در ادامه تاکید می کند: «عمدتاً حکومتی» یا «عمدتاً ایرانی» شدنِ مشایه اربعین افسانه است. اغلب سهمیلیون زائر ایرانی و دهها موکبشان هم وابسته به حمایت از منابع عمومی نیستند و طیف متکثری را شامل میشوند.
محمدرضا جلایی پور در ادامه می نویسد: این ویژگی اصیلِ غیرحکومتی و مستقل باعث شده است که مسیر نجف تا کربلا به یک کارناوال فراملی، برابر و همهشمول تبدیل شود که در آن، زائران از تمامی طبقات اقتصادی و از سراسر جهان بدون نیاز به پرداخت هزینه، در کنار یکدیگر پیوند برادری برقرار میکنند.
وی شرکت کنندگان در این اجتماع عظیم میلیونی را این چنین توصیف می کند: علاوه بر این، حضور پرشور سالمندان، معلولان و اقشار محروم با سادهترین امکانات و پاهای تاولزده در این مسیر، عمق تعهد مؤمنانه را به تصویر میکشد. این آیین فراملی به خوبی نشان میدهد که چگونه عشق مشترک به امام حسین علیه السلام بدون تکیه بر ساختارهای رسمی، به یک کارناوال جهانی و برابریطلب تبدیل شده است.
در این یادداشت جلوههای بینظیری از نذر و دیگردوستی مردم عادی در مسیر ۸۰ کیلومتری مشایه به تصویر کشیده شده است؛ جایی که دهها هزار داوطلب، خدمات رفاهی را به صورت کاملاً خودجوش به میلیونها زائر ارائه میدهند.
در پایان این یادداشت تاکید شده است که این مناسک بیش از بیستمیلیونیِ مردممحور با تقویت همبستگی اجتماعی، جامعه را اخلاقیتر و مشارکتکنندگان را معنویتر میسازد و تجربهای از سرزندگیِ مداوم شهری را پدید میآورد که حتی برای ناظران غیرمذهبی نیز عمیقاً تأثیرگذار است.
