طنین آئین چندصدساله با نوای «حسنحسین» در کویر خراسان جنوبی؛ جلوهای ماندگار از همبستگی اجتماعی و اصالت عزاداری عاشورایی
طنین آئین چندصدساله با نوای «حسنحسین» در کویر خراسان جنوبی؛ جلوهای ماندگار از همبستگی اجتماعی و اصالت عزاداری عاشورایی
آیین سنتی و مذهبی با نوای «حسنحسین» یکی از اصیلترین و منحصربهفردترین میراثهای ناملموس عاشورایی در استان خراسان جنوبی است که همه ساله با آغاز ماه محرم، در قالب حلقههای انسانی هماهنگ و ذکرهای متناوب حول محور علم، تجلیبخش پیوند عمیق باورهای مذهبی با ساختار اجتماعی و فرهنگی اهالی این خطه کویری میشود.
فرهنگ عزاداری در ایران گنجینهای از آیینهای بومی است که هویت مذهبی هر منطقه را بازتاب میدهد.
در این میان، خطه کویری خراسان جنوبی به واسطه پیشینه غنی تاریخی خود، نگاهدار آئینهایی است که نسل به نسل از پدران به فرزندان منتقل شدهاند.
آیین «حسنحسین» جلوهای کمنظیر از این میراث چندنسلی است که در شهرها و روستاهای این استان برگزار میشود و نمایشی ارزشمند از نظم جمعی، مشارکت مردمی و انتقال ارزشهای دینی به شمار میرود.
این آیین بیشتر در شهرهای بیرجند، قائن، خوسف، فردوس و گناباد (در مرز خراسان رضوی و جنوبی) برگزار میشود.
شاخصترین ویژگی این آیین، ساختار هندسی و نحوه استقرار عزاداران است.
شرکتکنندگان به جای قرار گرفتن در صفوف موازی، دست بر شانه یکدیگر حلقه کرده و دایرهای متحدالمرکز حول «علم» تشکیل میدهند.
علمی که در فرهنگ عاشورایی نماد پرچمداری حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام است.
این حلقه انسانی، مرزهای سنی و طبقاتی را از بین برده و به نمادی از انسجام و همدلی تبدیل میشود که در آن هر فرد خود را جزیی از یک کل واحد میداند.
قلب تپنده این مراسم، نوای متناوب عزاداران است.
با خوانده شدن اشعار توسط پیرغلامان، عزاداران به دو گروه تقسیم شده و در یک نظام پاسخ و پرسش هماهنگ، نامهای مبارک امام حسن و امام حسین سلام الله علیهما را در فضای کویر طنینانداز میکنند.
این ذکرهای دستهجمعی با حرکات موزون پا، چرخش دور علم و ضربات منظم بر سینه همراه است.
حرکاتی آیینی که بدون فرماندهی مستقیم و تنها بر اساس اصالت آموختهشده اجرا میشود.
حضور همزمان کودکان و جوانان در کنار سالمندان در این حلقهها، بستر پایداری را برای انتقال شفاهی این فرهنگ عامه فراهم کرده است.
با وجود قدمت بالا، پویایی و کارکردهای اجتماعی قوی این آیین در تقویت همبستگی محلی، ضرورت ثبت مستقل آن در فهرست میراث فرهنگی ناملموس ایران برای صیانت از این هویت تاریخی بیش از پیش احساس میشود.
