حالوهوای ماه مبارک رمضان و آیینهای دیرینه مسلمانان؛ از ثبت افطاری در یونسکو تا سنتهای ماندگار فرهنگی
حالوهوای ماه مبارک رمضان و آیینهای دیرینه مسلمانان؛ از ثبت افطاری در یونسکو تا سنتهای ماندگار فرهنگی
ماه مبارک رمضان از دیرباز در فرهنگ مسلمانان جایگاهی ممتاز داشته و آیینها و سنتهای متنوعی پیرامون آن در کشورهای اسلامی شکل گرفته است.
در همین چارچوب، یونسکو (سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد) در دسامبر سال ۲۰۲۳ سنت افطاری و همچنین هنر تذهیب را به عنوان میراث فرهنگی ناملموس ثبت کرد.
سنتی که افزون بر جنبههای مذهبی، نقش مهمی در تقویت پیوندهای اجتماعی و خانوادگی در میان مسلمانان ایفا میکند.
ماه مبارک رمضان از گذشتههای دور با آداب و رسوم متعددی در میان مسلمانان همراه بوده است.
از نیمه شعبان جنبوجوشی ویژه برای استقبال از این ماه در مناطق مختلف آغاز میشود و مردم خود را برای انجام فرایض دینی آماده میکنند.
از جمله این آیینها میتوان به خانهتکانی پیش از ماه مبارک رمضان، تهیه مایحتاج این ماه، مراسم کلوخاندازان در آستانه ماه مبارک رمضان، برپایی سفرههای افطار، خواندن دعاهای مخصوص افطار و گشودن روزه با آب گرم، خرما و نان جو اشاره کرد.
در گذشته برای اعلام زمان افطار و سحر روشهای گوناگونی وجود داشت.
از صدای توپ، نقاره، طبل و شیپور گرفته تا روشن کردن چراغها در گلدسته مساجد، مناجاتخوانی از منارهها، جار کشیدن در کوچهها، بوق حمامها و حتی کوبیدن دیوار همسایه برای آگاه شدن از زمان سحر.
امروزه این شیوهها تا حد زیادی جای خود را به رادیو، تلویزیون و پخش اذان از بلندگوهای مساجد داده است.
افطاری یکی از مهمترین سنتهای ماه مبارک رمضان به شمار میرود که اغلب به صورت گردهمایی خانوادگی یا اجتماعی برگزار میشود و نقشی مهم در تقویت پیوندهای خانوادگی، همبستگی اجتماعی، کمک به نیازمندان و گسترش فرهنگ تعاون دارد.
این مراسم در مکانهای مختلفی از جمله خانهها، مساجد، تکایا، حسینیهها، بازارها، میادین، رستورانها و سالنهای همایش برگزار میشود و بسیاری از نهادهای مردمی، خیریهها و سازمانهای غیردولتی نیز در برگزاری آن مشارکت دارند.
در شب میلاد امام حسن مجتبی علیه السلام برنامههای مولودیخوانی و افطاری دادن به نیازمندان پررنگتر میشود.
همچنین شبهای قدر در نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم رمضان با مراسم دعا و احیا در مساجد، حسینیهها و حرمهای مطهر برگزار میشود.
در این ایام، شیعیان علاوه بر عبادت، به سوگواری سالروز ضربت خوردن و شهادت امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام نیز میپردازند.
در کنار این آیینها، نواهای ماندگاری مانند اذان مرحوم مؤذنزاده اردبیلی، دعای سحر و مناجات ربنا هنگام افطار نیز به بخشی جداییناپذیر از فضای معنوی ماه رمضان در میان مسلمانان تبدیل شده و حالوهوای خاصی به این ماه پربرکت میبخشند.
