منقبتخوانی در شبهای ماه مبارک رمضان؛ آیینی جمعی برای روایت فضایل اهلبیت علیهم السلام و ارتقای ایمان مردم
منقبتخوانی در شبهای ماه مبارک رمضان؛ آیینی جمعی برای روایت فضایل اهلبیت علیهم السلام و ارتقای ایمان مردم
با آغاز ماه مبارک رمضان، آیین دیرپای «منقبتخوانی» در مساجد و حسینیههای ایران با روایت فضایل اهلبیت علیهم السلام، حماسه و ایمان را به شبهای رمضانی شهرها رنگ میبخشد و همچنان یکی از برجستهترین جلوههای دینداری و فرهنگ جمعی در ایران و دیگر کشورهای شیعی محسوب میشود.
منقبتخوانی، سنتی ریشهدار و کهن در فرهنگ مذهبی ایران است که از گذشته تا امروز بهعنوان ابزاری برای بازنمایی ایمان جمعی و آموزههای اخلاقی اهلبیت علیهم السلام اجرا میشود.
ریشههای این آیین به نقالیهای آوایی ایران بازمیگردد و حتی پیشینه آن به آیینهای نمایشی دوران باستان و قرون نخستین اسلامی میرسد.
با تثبیت تشیع در ایران و گسترش آیینهای شیعی در دوره صفوی، منقبتخوانی شکل رسمیتری یافت و به یکی از شاخصترین جلوههای فرهنگی و مذهبی تبدیل شد.
صادق عاشورپور در کتاب «نقالی» بیان میکند که در قرن ششم هجری، منقبتخوانان در کوی و برزن و بازارها با خواندن قصاید منظوم در مدح امیرالمومنین حضرت علی علیه السلام، آموزههای اخلاقی و دینی را منتشر میکردند و این آیین نقش رسانهای مؤثری در نشر فرهنگ شیعی ایفا میکرد.
هوشنگ جاوید در کتاب «مناقبخوانی» این آئین را «صدای عدالت در گذر تاریخ» نامیده و بازتاب رشادتها و عدالتخواهی امیرالمومنین حضرت علی علیه السلام دانسته است.
شاخصه اصلی منقبتخوانی، بیان حماسی فضایل اهلبیت علیهم السلام و انتقال مفاهیم اخلاقی از طریق شعر با صدای خوش است.
اشعاری که نسل به نسل منتقل شدهاند، بر شجاعت، وفاداری، عدالت و ولایتمداری تأکید دارند و هویت فرهنگی و تاریخی جامعه شیعی را نیز بازتاب میدهند.
امروزه منقبتخوانی تنها در ایران محدود نیست.
این آئین در افغانستان، تاجیکستان و پاکستان نیز برگزار میشود و با بهرهگیری از رسانهها و شبکههای اجتماعی، مخاطبان گستردهتری یافته است.
هرچند شکل برگزاری آن دستخوش تغییراتی شده، اما هسته اصلی آن ــ یعنی ستایش خدای متعال و اهلبیت علیهم السلام ــ همواره حفظ شده است.
کارشناسان فرهنگی بر بازآفرینی هنرمندانه این سنت تأکید دارند تا نسل جوان نیز با این میراث آشنا شود.
منقبتخوانی تجلی هنر دینی ایرانیان است؛ هنری که ایمان فردی را به عرصهای جمعی و فرهنگی ارتقا میدهد و در شبهای ماه مبارک رمضان، یاد عدالت و جوانمردی اهلبیت علیهم السلاک را زنده نگه میدارد.
