حفظ هویت جمعی و تجلی عدالتخواهی؛ روایت جامع از جلوههای باشکوه فرهنگ عاشورا در جغرافیای جنوب آسیا
حفظ هویت جمعی و تجلی عدالتخواهی؛ روایت جامع از جلوههای باشکوه فرهنگ عاشورا در جغرافیای جنوب آسیا
آیینهای محرم و عاشورا در جنوب آسیا، فراتر از یک یادبود مذهبی، به یک نهاد فرهنگی، ادبی و اهرم حفظ هویت جمعی تبدیل شده است.
مناسکی منحصربهفرد که از مرزهای جغرافیایی هند، پاکستان، بنگلادش و نپال عبور کرده و پیوند عمیقی میان هنر بومی و پیام عدالتخواهی کربلا ایجاد کرده است.
دهه نخست محرم، هرساله ساختار اجتماعی و سیمای شهری مناطق وسیعی از جنوب آسیا را دگرگون میسازد.
از محلههای قدیمی لکهنو در ایالت اوتارپرادش هند و منطقه تاریخی اوده گرفته تا خیابانهای پرجمعیت کراچی، لاهور، راولپندی، ملتان و پیشاور در پاکستان، عمق ارادت به چشم میخورد.
این شور حسینی حتی در محوطه تاریخی «حسینی دالان» در داکا پایتخت بنگلادش و اجتماعات مسلمانان در شهرهای کاتماندو، بیرگنج و نپالگونج در کشور نپال نیز حضوری آرام اما پایدار دارد.
در این روزها، خیابانها مملو از عزاداران سیاهپوش میشود و پرچمهای عزا به اهتزاز درمیآیند.
اصلیترین رکن این مناسک، برپایی «مجلس» در حسینیهها و امامبارههاست که نسلهای مختلف را برای انتقال حافظه تاریخی گرد هم میآورد.
این مجالس مذهبی تجلیگاه پیوند عاطفی عمیقی است که شیعیان با تکرار روایتها، سینهزنی و ماتم تجربه میکنند.
در این میان، سنت غنی ادبی با مرثیهسرایی استادانی چون میر انیس و میرزا دبیر در لکهنو، عالیترین جلوههای شعر اردو را خلق کرده است.
همچنین آیین بومی ساخت «تعزیه» که حاوی (ماکتهای هنرمندانه از بارگاه کربلا در عراق) است، با مشارکت استادکاران هندو در کنار شیعیان، تجلیبخش همگرایی ادیان در هند و منطقه دکن است.
علاوه بر این، در سراسر این جغرافیا، توزیع نذورات، غذاهای محلی و برپایی ایستگاههای صلواتی «سبیل» برای توزیع آب به یاد تشنگی شدید شهدای کربلا، نمادی از نفوذ انسانی و فرامذهبی این واقعه است که احترام پیروان سایر ادیان را نیز برمیانگیزد.
با وجود چالشهای امنیتی و تهدیدهای فرقهای در پاکستان، سنتهایی چون دسته چندصدساله «بیبی کا علم» در حیدرآباد هند با شکوه تمام برگزار میشوند.
امروزه در عصر دیجیتال، این مجالس از طریق پخش زنده، مخاطبانی میلیونی از لندن و تورنتو گرفته تا فرانکفورت و سیدنی یافتهاند تا پیام ایستادگی در برابر ستم که بازتابی از درآمیختن فرهنگ ایران و هند است را به گوش جهان برسانند.
