تغییر موازنه در نقشه تجارت خاورمیانه؛ کریدور ریلی عربستان-ترکیه و چالش جلب اعتماد در «جاده توسعه» عراق

تغییر موازنه در نقشه تجارت خاورمیانه؛ کریدور ریلی عربستان-ترکیه و چالش جلب اعتماد در «جاده توسعه» عراق

امضای توافق‌نامه ریلی میان ریاض و آنکارا برای اتصال خلیج فارس به اروپا، رقابت‌های ترانزیتی در منطقه را وارد مرحله جدیدی کرده است.

این مسیر زمینی که با هدف کاهش وابستگی به آبراهه‌های ناامن طراحی شده، چالش‌های اقتصادی، ساختاری و امنیتی جدی را پیش روی پروژه رقیب یعنی «جاده توسعه» عراق و آینده ترانزیتی بندر بزرگ فاو قرار می‌دهد.

رقابت برای کنترل مسیرهای تجاری و زنجیره تأمین کالا در خاورمیانه، کشورهای منطقه را به سمت بهره‌برداری حداکثری از موقعیت جغرافیایی‌شان سوق داده است.

در این میان، طرح جدید اتصال ریلی میان عربستان سعودی و ترکیه که خلیج فارس را از طریق اردن و سوریه به اروپا متصل می‌کند، یک جایگزین زمینی جدی برای عبور از بحران‌های دریای سرخ و تنگه هرمز به شمار می‌رود.

این پروژه ترانزیتی فرامرزی در صورت اجرا، زمان و هزینه‌های لجستیکی را به طور چشمگیری کاهش داده و موازنه مبادلات تجاری منطقه را دستخوش تغییر اساسی می‌کند.

به گزارش پایگاه خبری میدل ایست نیوز، ظهور این مسیرهای موازی در خارج از مرزهای عراق، کارشناسان را درباره آینده پروژه میلیارد دلاری «جاده توسعه» و کارایی اقتصادی بندر بزرگ فاو به تردید انداخته است.

تحلیلگران حوزه حمل‌ونقل بین‌المللی تأکید می‌کنند که چالش اصلی بغداد، صرفاً توسعه فیزیکی ریل و جاده نیست، بلکه ایجاد بسترهای نوین لجستیکی و جلب سرمایه‌گذاری‌های کلان خارجی است.

از نگاه ناظران، تأخیرهای اجرایی سال‌های گذشته و ضرورت تقویت هماهنگی‌های نهادی در کنار ابهاماتی که سرمایه‌گذاران درباره تضمین‌های حاکمیتی بلندمدت دارند، روند جذب شرکای منطقه‌ای را با کندی مواجه کرده است.

چرا که در پروژه‌های فرامرزی با هزینه‌های میلیارد دلاری، ایجاد یک تصویر پایدار از توازن سیاسی و انحصار کامل ابزارهای قانونی در دست دولت، محرک اصلی ورود سرمایه‌های بین‌المللی به شمار می‌رود.

از سوی دیگر، کشورهای حوزه خلیج فارس ترجیح می‌دهند محاسبات اقتصادی خود را بر پایه شبکه‌های ارتباطی چندلایه و بدون ریسک‌های دیپلماتیک بنا کنند.

به همین دلیل، عراق برای تثبیت جایگاه «جاده توسعه»، نیازمند باز تعریف پیوندهای اقتصادی خود با محیط عربی و اثبات این فرضیه است که مسیر فاو، پایدارترین و اقتصادی‌ترین گزینه برای ترانزیت کالا به اروپا خواهد بود.

طبق بررسی‌های منتشر شده در روزنامه ایندپندنت عربی، این دو طرح از نظر ساختاری و اهداف تفاوت دارند؛ پروژه سعودی-ترکیه بر پیوند دادن شبکه‌های ریلی موجود استوار است، در حالی که جاده توسعه عراق به صورت یک‌سویه به کارایی عملیات بارگیری و تخلیه در بندر فاو وابسته است.

کارشناسان اقتصادی معتقدند عراق برای حفظ پذیریش تجاری خود، باید در نمونه‌های اقتصادی‌اش بازنگری کند و راه‌حل‌های منعطفی مانند اتصال به شبکه ریلی کشورهای همسایه را در پیش بگیرد.

در نهایت، موفقیت در این بازار رقابتی، فراتر از توسعه زیرساخت‌ها، به توانایی واقعی دولت‌ها در تأمین امنیت، ایجاد اعتماد سیاسی و فراهم کردن ثبات پایدار برای جذب بازرگانان جهانی بستگی دارد.