جلوهگری فضائل و برتری علمی حضرت امام جعفر صادق علیهالسلام در کلام ائمه چهارگانه و اندیشمندان برجسته اهل تسنن
جلوهگری فضائل و برتری علمی حضرت امام جعفر صادق علیهالسلام در کلام ائمه چهارگانه و اندیشمندان برجسته اهل تسنن
شخصیت والا، گستره دانایی و فضایل اخلاقی حضرت امام جعفر صادق علیهالسلام فراتر از مرزهای مذهبی، همواره مورد ستایش و تمجید علمای اهل تسنن بوده است.
تا جایی که پیشوایان مذاهب چهارگانه و اندیشمندان معاصر اهل تسنن، آن حضرت را داناترین فرد زمانه، سرچشمه علوم اسلامی و یگانه عصر در علم و تقوا معرفی کردهاند.
مرجعیت علمی و مقام معنوی حضرت امام جعفر صادق علیهالسلام حقیقتی است که تمامی فرق و مذاهب اسلامی بر آن اتفاقنظر دارند.
بررسی تاریخ فقه و کلام اسلامی نشان میدهد که جایگاه علمی آن حضرت چنان والامقام بوده که پیشوایان چهارگانه فقهی اهل تسنن با تواضعی تام به مقام علمی آن حضرت اذعان داشتهاند.
در این میان، (نعمان بن ثابت) مشهور به ابوحنیفه، بنیانگذار مذهب حنفی، دو سال تمام در مدینه زانو بر زمین زد و از دانش حضرت امام جعفر صادق علیهالسلام بهرهمند شد؛ تا آنجا که جمله معروف او در تاریخ ثبت گشته است: «لَوْ لَا السَّنَتَانِ لَهَلَكَ نُعْمَانُ» (اگر آن دو سال نبود، نعمان هلاکت مییافت).
او هم چنین تأکید میکرد که فقیهتر و داناتر از امام جعفر صادق علیه السلام ندیده است.
همچنین مالک بن انس، پیشوای مذهب مالکی، سالها در مدینه از محضر آن حضرت کسب فیض کرد و در عبارتی مشهور که در «تهذیب التهذیب» ابنحجر عسقلانی و «مناقب» ابنشهرآشوب روایت شده، اعتراف نمود:
«مَا رَأَتْ عَيْنٌ، وَلَا سَمِعَتْ أُذُنٌ، وَلَا خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ، أَفْضَلُ مِنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ عِلْماً وَ عِبَادَةً وَ وَرَعاً»
(چشمی ندیده، گوشی نشنیده و بر قلبی خطور نکرده انسانی که از جهت علم، عبادت و ورع برتر از جعفر بن محمد الصادق باشد).
محمد بن ادریس شافعی و احمد بن حنبل نیز بارها بر سیادت علمی و وثاقت آن حضرت صحه گذاردهاند.
این نگاه ستایشآمیز و اعتراف به عظمت متقن آن حضرت، منحصر به علمای متقدم نبوده و در آثار اندیشمندان و پژوهشگران معاصر اهل تسنن نیز با همان استواری امتداد یافته است.
خیرالدین زِرِکْلی، نویسنده و پژوهشگر نامدار، در کتاب ارزشمند «الأعلام»، آن حضرت را در شمار بزرگان تابعین قرار داده و بر داشتن مرتبهای بس رفیع و بیبدیل در دانش صحه گذارده است.
از سوی دیگر، رمضان لاوند در اثر خود «الامام الصادق علیه السلام علم و عقیدة»، بر پیوند گسستناپذیر وجود مبارک آن حصرت با کلامالله تأکید کرده و مینویسد که امام صادق علیه السلام از جمله شخصیتهای والامقامی بود که حقیقت قرآن در جانش جریان داشت و آثار روشن آن در تمامی گفتار و کردارش تجلی مییافت.
همچنین سهیل زَکَّار، مورخ و محقق برجسته، با بررسی آراء معلمان تاریخ اسلام، آن حضرت را «أعلم اهل زمانه» معرفی نموده و تصریح میکند که دانش مرتبط با احکام الهی و حلال و حرام، از سرچشمه وجود آن حضرت میان خواص و عموم مردم گسترش یافته است.
احمد حسن باقوری در کتاب «علیّ امام الأئمة» صراحتاً به شاگردی و بهرهگیری علمی ابوحنیفه و دو تن از برجستهترین اصحابش، یعنی ابویوسف و محمد بن حسن شیبانی، در محضر حضرت اشاره کرده و نقشآفرینی مکتب امام صادق علیه السلام را در شکلگیری فقه حنفی تبیین میسازد.
احمد امین مصری نیز در کتاب «ظَهْرُ الْإِسْلَام»، گستردگی دانش آن حضرت را مورد تمجید قرار داده و تاکید میکند که امام صادق علیهالسلام از بادانشترین و آگاهترین شخصیتهای تاریخ اسلام بوده است.
مجموعه این گواهیهای مستند و صریح از سوی طوائف مختلف اهل تسنن، بیش از پیش روشن میسازد که محوریت امام جعفر صادق علیهالسلام در انسجام، پویایی و شکوفایی معارف اصیل اسلامی، حقیقتی انکارناپذیر و مورد وفاق همگانی است.
